بررسی اثربخشی بازی درمانی تحولی مبتنی بر دلبستگی بر علایم اختلال آسیب دیدگی تحولی کودکان 3 تا 9 سال | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مجله اصول بهداشت روانی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 8، دوره 14، شماره 55، مهر 1391، صفحه 8-260 اصل مقاله (212.22 K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22038/jfmh.2012.943 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| امیر رضایی اردانی1؛ عاطفه سلطانی فر2؛ سید مرتضی جعفرزاده فدکی3؛ مرتضی مدرس غروی2؛ نغمه مخبر4 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1استادیار گروه روان پزشکی، مرکز تحقیقات روان پزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2استادیار گروه روانپزشکی، مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3روانپزشک | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4دانشیار گروه روانپزشکی، مرکز تحقیقات روانپزشکی و علوم رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی مشهد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| پژوهش حاضر کارایی بازیدرمانی تحولی مبتنی بر دلبستگی را در اختلال آسیبدیدگی تحولی کودکان سنجید. روشکار: این مطالعهی از نوع نیمهآزمایشی با گروه شاهد بود که در سال 1388 در مشهد انجام گرفت. از مراجعهکنندگان به کلینیک فوقتخصصی اطفال بیمارستان ابنسینا و دکتر شیخ، 14 کودک 3 تا 9 ساله که مطابق معیارهای وندرکولک دچار اختلال آسیبدیدگی تحولی بوده و والدین ایشان رضایت به شرکت در مطالعه داشتند، به طور تصادفی به دو گروه شاهد و آزمون تقسیم شدند. مادران، پرسشنامههای یول جهت سنجش میزان تنش کودکان و تنش والدین-فرم کوتاه جهت بررسی تنش والدین را پاسخ گفتند. در پایان 10 جلسه بازیدرمانی، والدین دو گروه مجددا آزمونها را تکمیل نمودند. نتایج با استفاده از نرمافزار SPSS و آزمونهای تی مستقل و زوجی و مجذور خی تحلیل شدند. یافته ها: تفاوتی بین دو گروه در متغیرهای جنس، سن و تحصیلات کودکان و سن و تحصیلات مادران وجود نداشت (05/0<P). تفاوت نمرات مقیاس یول، پرسشنامهی تنش والدین-فرم کوتاه و زیرمقیاس پریشانی والد آن بین دو گروه پیش از انجام درمان، بدون معنی (به ترتیب 10/0=P، 34/0=P و 52/0=P) و پس از آن، معنیدار (به ترتیب 001/0>P، 01/0=P و 01/0=P) بود. تفاوت نمرات زیرمقیاس کودک مشکل بین دو گروه پیش و پس از انجام درمان، بدون معنی (به ترتیب 86/0=Pو 14/0=P) بود. نمرهی زیرمقیاس اختلال عملکرد در ارتباط کودک-والد در طی درمان در گروه آزمون تفاوت معنیدار یافت (01/0=P) ولی در گروه شاهد چنین نشد (52/0=P). نتیجه گیری: بازیدرمانی تحولی مبتنی بر دلبستگی باعث کاهش تنش تجربه شده توسط کودکان و مادران ایشان میشود. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| بازی درمانی؛ دلبستگی؛ تروما | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
هر ساله میلیونها کودک با وقایع آسیبزا مواجه میشوند (1). بیش از 30 درصد این کودکان، مبتلا به یک نشانگان بالینی با نشانههای جسمی، شناختی، رفتاری و هیجانی میشوند که اخیرا اختلال آسیبدیدگی تحولی[1] (DTD) نامیده شده است (2). هر چند ثابت شده است که احساس امنیت ناشی از دلبستگی ایمن عامل محافظت کنندهای در مقابل تنش ناشی از واقعهی آسیبزا است، اما زمانی که تنش شدید باشد و یا والدین خود منبع پریشانی کودک باشند، نمیتوانند در انطباق کودک به او کمک کنند (3). در بچههای کوچکتر، پاسخ به صورت برانگیختگی است که علامتی برای توجه بیشتر مراقبین است (4). در سایر کودکان کمتحرکی، احساس گناه و اجتناب از بروز واکنشها را میتوان دید (5). به علاوه بخش عمدهای از اعمال خشن و خلاف قانون توسط افرادی صورت میگیرد که در دوران کودکی در معرض تجربیات بازیدرمانی یکی از مداخلات درمانی مهم برای کودکان محسوب میشود. با وجودی که مطالعات صورت گرفته در کشورهای مختلف در حوزهی چگونگی و کیفیت کاربرد آن ناکافی میباشد (11)، تا کنون در کشور ما جهت درمان افسردگی، پرخاشگری و سایر اختلالات رفتاری، بیشفعالی-نقص توجه و اختلال تنش پس از سانحه مطالعه شده است (14-12). با توجه به تاثیر آسیب بر رشد روانشناختی و تکامل کودکان و با توجه به محدود بودن تحقیقات در زمینهی تاثیر بازیدرمانی در اختلالات ناشی از بروز آسیب در کودکی، به خصوص عدم وجود مطالعه در مورد بازیدرمانی مبتنی بر دلبستگی، بر آن شدیم تا این روش بازیدرمانی را با توجه به ویژگیهای فرهنگی و بومی کشور خود شکل داده و تاثیر آن را بر کودکان 9-3 ساله با سابقه انواع آسیب و سوءرفتار با تشخیص اختلال آسیبدیدگی تحولی در مقایسه با گروه شاهد بررسی کنیم. روشکار این کارآزمایی بالینی در سایت www.irct.ir با کد IRCT201207035280N8 به ثبت رسیده و بعد از تهیهی بستهی آموزشی بازیدرمانی تحولی که در قالب 10 جلسه بازیدرمانی ارایه میشود، از تابستان سال 1388 مطالعه به شکل پژوهشی از نوع نیمهآزمایشی با گروه شاهد، شروع و تا اواخر زمستان 1388 ادامه یافت. شرکتکنندگان، کودکان 3 تا 9 سالهی مراجعه کننده به درمانگاه فوق تخصصی اطفال بیمارستانهای ابنسینا و دکتر شیخ مشهد بودند. از بین مراجعین به درمانگاه اطفال تعداد 14 نفر که در مرحلهی غربالگری بر اساس معیارهای وندرکولک[2] تشخیص اختلال آسیبدیدگی تحولی را گرفته بودند و والد یا قیم کودک تمایل به شرکت در مطالعه را به صورت کتبی اعلام نموده بود، انتخاب شدند. به تمام افراد توضیح داده شد نتایج مطالعه بدون ذکر نام شرکت کنندگان و به طور گروهی فقط برای مقاصد پژوهشی استفاده می شود و در هر زمان در طی مطالعه آزمودنیها میتوانند در صورت تمایل از تحقیق خارج گردند. از جمله شرایط پذیرش بیماران، عدم وجود اختلالات طبی و عدم مصرف دارو بود. تشخیص بیماران با مصاحبهی ابزارهای ارزیابی: دو ابزار ارزیابی برای جمعآوری اطلاعات قبل و بعد از درمان مورد استفاده قرار گرفتند. 1- پرسشنامهی سنجش اختلال تنش پس از سانحهی کودکان و نوجوانان زیر 15 سال-فرم گزارش والدین (مقیاس یول)[3]:این ابزار پرسشنامهی قابل اعتماد و معتبری جهت اختلال تنش پس از سانحهی کودکان است. این پرسشنامه با تعداد 25 سئوال 4 گزینهای با پاسخهای خیلی کم، کم، خیلی زیاد و زیاد به ارزیابی وجود یا عدم وجود علایم اختلال تنش پس از سانحه و میزان شدت آن در کودکان میپردازد. کسب نمرهی بیش از 24 از پرسشنامه وجود اختلال در کودکان را نشان میدهد. بر اساس این پرسشنامه امکان ارزیابی شدت اختلال نیز میباشد. جهت توصیف شدت اختلال، بیماران به 4 دستهی شدید (100-75)، متوسط (75-50)، خفیف (50-25) 2- شاخص تنش والدین- فرم کوتاه[4](PSI-SF):برای ارزیابی دقیق مشکلات رفتاری و هیجانی، یک مقیاس استاندارد استفاده شد. شاخص تنش والدین-فرم کوتاه به این منظور انتخاب شد. این مقیاس بر تنش والدین، ویژگی کودک دشوار و تعادل نامطلوب والد-کودک تکیه میکند (16). PSI-SF چهار زیرمقیاس جداگانه به نامهای پاسخ دفاعی[5]، پریشانی والد[6]، بچهی مشکل[7] و اختلال عملکرد در ارتباط کودک-والد[8] دارد که برای توصیف ویژگیهای کودک، شخصیت والد و متغیرهای موقعیتی استفاده میشوند. این آزمون یک مقیاس دارای 36 عبارت است که از آزمون کامل PSI گرفته شده است. این ابزار گزارش مراقب یا والدین کودکان 12 سال و کوچکتر است. PSI-SF توصیفهای رفتارهای قابل مشاهدهی کودک و تعاملات والد-کودک را بر اساس یک مقیاس 5 نمرهای با توجه به این که این نشانه در ماه قبل با چه فراوانی رخ داده است، ارزیابی میکند. PSI-SF به صورت تجربی برای پیشگیری رفتار مشاهده شدهی والد و انطباق هیجانی و رفتاری کودک در حال حاضر و آینده در جمعیتهای مختلف بینالمللی معتبر است. تحقیقات در فرهنگهای مختلف، در جمعیتهای متنوعی مانند چینیها، پرتغالیها، فرانسوی-کاناداییها، ایتالیاییها، کرهایها و غیره انجام شده است. یکنواختی درونی برای مقیاسهای بالینی در نمونهی استانداردسازی از 81 تا 91 درصد و همبستگی آزمون-بازآزمایی برای PSI-SF 57 تا 68 درصد بوده است (17،18). نتایج تعداد 14 کودک پس از انجام مصاحبهی بالینی با ایشان و مادرانشان وارد کارآزمایی بالینی شدند. تعداد 8 نفر از ایشان دختر و 6 نفر پسر بودند که در گروه آزمون 4 پسر در برابر 3 دختر و در گروه شاهد 5 دختر در برابر 2 پسر بود. مقایسه متغیر جنسیت دو گروه نشان داد تفاوت معناداری بین دو گروه آزمون و شاهد دیده نمیشود (28/0=P). با توجه به سن کم کودکان جهت ارزیابی دقیقتر سن ایشان بر اساس ماه گزارش گردیده که در گروه آزمون 05/25±63 ماه و در گروه شاهد 02/29±86/85 ماه گزارش گردید که تفاوت معناداری در دو گروه نداشت (14/0=P). میزان تحصیلات در کودکان به جز 2 نفر، متناسب با سن ایشان بود. یک کودک 78 ماهه در گروه آزمون که انتظار میرفت در کلاس اول دبستان تحصیل نماید و یک کودک 108 ماهه در گروه شاهد که مناسب بود در کلاس دوم دبستان تحصیل نماید. این دو بر خلاف انتظار به مدرسه نرفته بودند، با این حال تفاوت دو گروه معنادار نبود (48/0=P). در گروه آزمون چهار نفر از مادران تحصیلات در حد دیپلم، یک نفر زیر دیپلم و دو نفر بالاتر از دیپلم و در گروه شاهد دو نفر از مادران تحصیلات در حد دیپلم، چهار نفر زیر دیپلم و یک نفر بالاتر از دیپلم داشتند. متوسط سن ایشان 70/3±32 سال در گروه آزمون و 85/5±71/30 سال در گروه شاهد بود. به طور کلی تفاوت معناداری در متغیرهای تحصیلات و سن مادران در دو گروه آزمون و شاهد مشاهده نشد (به ترتیب 45/0=P و 63/0=P). نتایج تکمیل پرسشنامهی سنجش اختلال تنش پس از سانحه در کودکان و نوجوانان زیر 15 سال-فرم گزارش والدین (مقیاس یول) در جدول 1 آمده است که تفاوت معنیداری بین گروه آزمون با شاهد پیش از انجام درمان مداخلهای در نمرات مقیاس یول مشاهده نمیشود. لیکن پس از انجام درمان، تفاوت بین دو گروه معنیدار بوده است. در جدول 2 نمرات کسب شده در مقیاس یول در گروه آزمون به طور جداگانه قبل و بعد از مداخلهی درمانی و نیز همین مقایسه در نمرات کسب شده در گروه شاهد آمده است. با مقایسهی این دو مشاهده میشود تفاوت نمرات طی مداخله در گروه آزمون، معنیدار و در گروه شاهد بدون معنا بوده است. نتایج تکمیل پرسشنامهی تنش والدین-فرم کوتاه نیز در جدول 1 آمده است. همان طور که مشاهده میشود تفاوت معنیداری بین گروه آزمون با شاهد پیش از انجام درمان مداخلهای در نمرات این پرسشنامه و زیرمقیاسهای پریشانی والد و بچهی مشکل آن مشاهده
جدول 1- مقایسهی میانگین نمرات گروههای آزمون با شاهد قبل و بعد از انجام مداخلهی درمانی
جدول 2- مقایسهی میانگین نمرات قبل با بعد از انجام مداخلهی درمانی در هر یک از گروههای آزمون و شاهد
بحث در مطالعهی حاضر 14 کودک (8 دختر و 6 پسر) در مطالعه شرکت داشتند (در گروه آزمون 4 پسر و 3 دختر و در گروه شاهد 5 دختر و 2 پسر) که نسبت دختر به پسر در دو گروه از اختلاف معنیداری برخوردار نبوده است (28/0=P). با توجه به 14/0=P در متغیر سن کودکان نیز تفاوت معنیداری بین دو گروه مشاهده نمیشود. اگر چه در سنین پایین، میزان تحصیلات میتواند متغیر وابستهای به متغیر سن کودک در نظر گرفته شود، لیکن با توجه به اختلاف مشاهده شده در میزان تحصیلات و سن دو کودک از دو گروه آزمون و شاهد، این متغیر نیز به طور جداگانه بررسی شد که تفاوت معنیداری بین دو گروه دیده نشد (48/0=P). در مقایسهی متغیر تحصیلات مادران و سن مادران نیز در دو گروه تفاوت معنیداری گزارش نگردید (به ترتیب 45/0=P و 63/0=P). در مجموع با وجود تصادفی بودن انتخاب کودکان گروه آزمون و شاهد، این دو گروه در متغیرهای در خصوص نمرات مقیاس یول، تفاوت معنیداری بین گروه آزمون با شاهد پیش از انجام درمان مداخلهای مشاهده نمیشود (10/0=P) که به معنای همگنی دو گروه مورد مقایسه در مورد علایم ناشی از آسیب در کودکان میباشد. اما پس از اتمام دورهی درمان در نمرات گروه آزمون، تفاوت معنیدار (02/0=P) ولی در گروه شاهد، تفاوت نمرات بدون معنا بوده است (85/0=P). به عبارت دیگر کودکان تحت درمان بهبودی علایم را تجربه کردهاند، در حالی که بهبودی در گروه شاهد رخ نداده بود. علاوه بر آن، تفاوت بین دو گروه نیز در پایان دورهی درمانی با توجه به 001/0>P معنیدار بوده است. به عبارت دیگر بهبودی علایم کودکان از تغییرات تصادفی علایم در گروه شاهد که بتواند به گذشت زمان و تقویت مکانیسمهای تطابقی کودک نسبت داده شود، به طور در مطالعهی حاضر، شاخص تنش والدین-فرم کوتاه نیز جهت گروه آزمون قبل و بعد از انجام بازیدرمانی و در گروه شاهد نیز در دو نوبت انجام شد. زیرمقیاس پاسخهای دفاعی این پرسشنامه جهت ارزیابی صحت پاسخگویی والدین به کار میرود. طبق نظر مولف نمرات زیر 10 از این زیرمقیاس، مقایسهی نمرات گروه آزمون، قبل و بعد از مداخلهی درمانی، نشان از تغییر معنیدار در زیرمقیاسهای پریشانی والد (001/0>P) و اختلال عملکرد در ارتباط کودک-والد (01/0=P) داشت در حالی که چنین تفاوتی در زیرمقیاس کودک مشکل در گروه آزمون و در هیچ یک از زیرمقیاسهای گروه شاهد دیده نشد. تغییر معنیدار مشاهده شده در زیرمقیاس پریشانی والد در گروه آزمون با توجه به نتایج قابل توجه و معنیدار حاصل از مقایسهی دو گروه در پایان دورهی درمان قابل پیشبینی بود، ولی تفاوت معنیدار در نمرات زیرمقیاس اختلال عملکرد در ارتباط کودک-والد گروه آزمون با توجه به عدم تغییر معنیدار در نمرات این زیرمقیاس در گروه شاهد بسیار حایز اهمیت میباشد. بر این اساس در ارزیابی نمرهی کل پرسشنامه، تفاوت معنیداری بین گروه آزمون با شاهد پیش از انجام درمان مداخلهای در نمرات پرسشنامهی تنش والدین-فرم کوتاه وجود نداشت (34/0=P). لیکن پس از انجام درمان، تفاوت بین دو گروه با توجه به 01/0=P معنیدار بوده است. همان طور که این تفاوت معنیدار در گروه آزمون در نمرات کسب شده قبل از مداخلهی درمانی با نمرات بعد از مداخله نیز دیده شد (01/0=P). لیکن در مقایسهی نمرات کسب شده در گروه شاهد مشاهده شد که تفاوت نمرات بدون معنا بوده است (68/0=P). نتیجهگیری بر این مبنا میتوان نتیجه گرفت که جدا از عوامل مداخلهگر مانند گذر زمان یا حمایتهای گروهی و خانوادگی که [1]Developmental Traumatic Disorder [2]van der Kolk [3]Yule’s PTSD scale [4]Parenting Stress Index-Short Form [5]Defensive Responding [6]Parental Distress [7]Difficult Child [8]Parent-child Dysfunctional Interaction
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1. Child Maltreatment: Reports from the States to the National Child Abuse and Neglect Data System, Children’s Bureau, Agency for Children and Families, 2003. Available from: URL; http://www.ndacan.cornell.edu 2. van der Kolk BA, Roth S, Pelcovitz D, Mandel FS, Spinazzola J. Disorders of Extreme Stress: the empirical foundation of a complex adaptation to trauma. J Trauma Stress 2005; 18(5): 389-99. 3. Pop-Jordanova N, Zorcec T. Child trauma, attachment and biofeedback mitigation. Prilozi 2004; 25(1-2): 103-14. 4. Pfefferbaun B. Post-traumatic stress disorder in children: A review of the past 10 years. J Am Acad Child Adolesc Psychiatr 1997; 36(11): 1503-11. 5. Clark CC. Post traumatic stress disorder: How to support healing. Am J Nurs 1997; 97(8): 27-32. 6. Teplin LA, Abram KM, McClelland GM, Dulcan MK, Mericle AA. Psychiatric disorders in youth in juvenile detention. Arch Gen Psychiatry 2002; 59(12): 1133-43. 7. Widom, CS, Maxfield MG. A prospective examination of risk for violence among abused and neglected children. Ann N Y Acad Sci 1996; 794: 224-37. 8. Romano E, De Luca RV. Exploring the relationship between childhood sexual abuse and adult sexual perpetration. J Fam Violence 1997; 12(1): 85-98. 9. Perry BD. Posttraumatic stress disorder in children and adolescents. Curr Opin Pediatr 1999; 11(4): 310-12. 10. Mahmoudi-Gharaei J, Bina M, Yasami MT, Emami A, Naderi F. Group play therapy effect on Bam earthquake related emotional and behavioral symptoms in preschool children: A before-after trial. Iran J Pediatr 2006; 16(2): 137-41. 11. Wethington HR, Hahn RA, Fuqua-Whitley DS, Sipe TA, Crosby AE, Johnson RL, et al. The effectiveness of interventions to reduce psychological harm from traumatic events among children and adolescents: A systematic review. Am J Prev Med 2008; 35(3): 287-313. 12. Bady Z. [Effectiveness of play therapy, cognitive-behavioral therapy in reducing aggression in children with conduct disorder (single case study)]. Iranian psychiatry and clinical psychology 2001; 7(1-2): 111. (Persian) 13. Janatian S, Nouri A, Shafti A, Molavi H, Samavatyan H. [Effectiveness of play therapy on the bases of cognitive behavior approach on severity of symptoms of attention deficit/hyperactivity disorder (ADHD) among primary school male students aged 9-11]. Journal of behavioral sciences research 2007; 6(2): 109-18. (Persian) 14. Zareapour A, Falahi Khoshknab M, Kashaninia Z, Biglarian A, Babashahabi R. [Effect of group play therapy on depression in children with cancer]. Scientific journal of Kurdistan University of Medical Sciences 2009; 14(3): 64-72. (Persian) 15. Moezi M, Shakeri M, Khadivi R, Pourheidar B. [The prevalence and severity of post traumatic stress disorder (PTSD) and its impact on mental health interventions in children and adolescents in the village of Chahar Mahal and Bakhtiari Sfylan]. Journal of Shahrekord University of Medical Sciences 2007; 9(1): 63-9. (Persian) 16. Abidin RR. Parenting stress index: Professional manual. 3rd ed. Odessa, FL: Psychological Assessment Resources; 1995: 20. 17. Ethier LS, LAsharite C, Couture G. Childhood adversity, parental stress and depression of negligent mothers. Child Abuse Negl 1995; 19(5): 619-32. 18. Pipp-Siegel S, Sedey AL, Yoshinaga-Itano C. Predictors of parental stress in mothers of young children with hearing loss. J Deaf Stud Deaf Educ 2002; 7(1): 1-17. 19. Lefebre-McGevna JA. A developmental attachment-based play therapy (ADAPT(TM)): A new treatment for children diagnosed with reactive attachment and developmental trauma disorders. University of Hartford, September 2006: 111.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 6,364 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,570 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||