بررسی رابطه dmft با رژیم غذایی و عوامل اجتماعی در کودکان دبستانی شهر تهران-ایران در سال های 89-1388

فائضی, مژگان; فرهادی, ساره; نیک کردار, حسین

doi:10.22038/jmds.2012.826

بررسی رابطه dmft با رژیم غذایی و عوامل اجتماعی در کودکان دبستانی شهر تهران-ایران در سال های 89-1388

مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد

مقاله 6، دوره 36، شماره 2، تیر 1391، صفحه 141-148 اصل مقاله (178.76 K)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22038/jmds.2012.826

نویسندگان

مژگان فائضی¹؛ ساره فرهادی^* ²؛ حسین نیک کردار³

¹استادیار گروه دندانپزشکی جامعه نگر، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه شاهد

²استادیار گروه آسیب شناسی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه شاهد

³دندانپزشک

چکیده

مقدمه: نوع رژیم غذایی از عواملی است که در پوسیدگی دندان‏ها نقش دارد. از این رو مطالعه حاضر به منظور بررسی رابطه رژیم غذایی و فاکتورهای اجتماعی با میزان dmft در کودکان دبستانی شهر تهران در سال 1385 و 1386 انجام شد.
مواد و روش‏ها: در این مطالعه توصیفی، تعداد 820 دانش‏آموز دختر و پسر دبستانی در گروه سنی 12-6 سال به طور تصادفی از مدارس شمال و جنوب تهران انتخاب شدند و پس از تکمیل پرسشنامه مورد معاینات دندانی قرار گرفتند. نتایج با آزمون کای دو و رگرسیون لجستیک بررسی گردید.
یافته‏ها: میانگین dmft در کودکان 81/1±9/2 بود. دفعات مسواک زدن (012/0P=)، مراجعه به دندان‌پزشک (011/0P=) و سابقه درد (028/0P=) با dmft رابطه‌ معنی‌داری داشتند ولی متغیر تمایل مراجعه به دندان‌پزشک با این متغیر رابطه‌ معنی‌داری نداشت. (831/0P=) سابقه درد، مراجعه به دندانپزشک و دفعات مسواک زدن به ترتیب با ضریب رگرسیون 688/1، 893/0 و 593/0 بر dmft موثر بودند. همچنین اختلاف معنی‏داری بین dmft و مصرف مواد پوسیدگی‏زا (023/0P=)، تعداد خواهر و برادر (019/0P=) و سطح سواد مادر (024/0P=) و پدر (020/0P=) وجود داشت. همچنین اختلاف معنی‏داری بین تعداد خواهر و برادر با مصرف مواد پوسیدگی‏زا (031/0P=) و سطح سواد مادر (025/0P=) و پدر (019/0P=) با نوع مصرف مواد غذایی دیده شد.
نتیجه‏گیری: مراقبت‏های بهداشتی، سابقه درد و وجود مواد پوسیدگی‏زا در تغذیه دانش‏آموزان در مدرسه تاثیر مستقیمی بر میزان dmft دارد. همچنین با افزایش تعداد خواهر و برادر و یا پائین بودن تحصیلات والدین و مصرف مواد پوسیدگی‏زامیزان dmft افزایش پیدا می‏کند.

کلیدواژه‌ها

dmft؛ رژیم غذایی؛ عوامل اجتماعی

اصل مقاله

مقدمه

کودکان 12-6 ساله همیشه مورد توجه دندانپزشکان بوده‏اند. در این زمان دندان‏ها در مرحله دندانی مختلط می‏باشند و بسیاری از عادت‏های بهداشتی و تغذیه ای در این دوره پی‏ریزی می‏گردند.⁽¹⁾ اکثر محققان پوسیدگی دندانی را عارضه پیچیده‏ای می‏دانند که به وسیله بسیاری از عوامل غیرمستقیمی که علت یا علل مستقیم را مبهم می‏سازد، بغرنج می‏شود.⁽²⁾ براساس تئوری اسیدوژنیک پوسیدگی دندان بر اثر تداخل فاکتورهای زیر به وجود می‏آید: میزبان، میکروارگانیسم و رژیم غذایی.⁽³⁾

سنتز پلی ساکارید‏های خارج سلولی از ساکارز، بسیار سریع‏تر از سنتز آن از گلوکز، فروکتوز و لاکتوز می‏باشد و در نتیجه ساکارز دارای بیشترین پوسیدگی‏زایی می‏باشد و از آنجایی که ساکارز بیشترین قندی است که مورد مصرف قرار می‏گیرد در ایجاد پوسیدگی‏های دندانی بسیار حائز اهمیت می‏باشد.⁽⁴⁾ برای مثال نان، پنیر، میوه و شیر دارای ساکارز نسبتاً کمتری بوده و بنابراین جزو رژیم غذایی غیرپوسیدگی‏زا طبقه‏بندی می‏گردند.⁽⁵⁾ رژیم غذایی و تغذیه با تاثیر بر روی نوع ویرولانس میکروارگانیسم‏های پلاک دندانی و مقاومت دندان‏ها و ساختمان‏‎های پشتیبان و خصوصیات بزاق حفره دهان، بر روی پوسیدگی‏های دندانی اثر می‏گذارد.⁽⁶⁾ علاوه بر این، روش مصرف مواد غذایی و در واقع دفعات مصرف نیز بسیار حائز اهمیت است.⁽⁷⁾

تغذیه میان‏وعده هم جزئی از تغذیه روزانه می‏باشد و با توجه به اینکه دانش‏آموزان تقریباً نصف روز در مدرسه هستند ناگزیر از مواد غذایی میان‏وعده استفاده می‏کنند. نوع این مواد مصرفی و میزان پوسیدگی هر کدام از این مواد متفاوت است.⁽⁵⁾ شاخص dmft یکی از معیارهای مهم سنجش سلامت بهداشت دهان و دندان بوده و شامل اندازه‏گیری شاخص‏های تعداد دندان‏های دارای پوسیدگی، تعداد دندان‏های کشیده شده بر اثر پوسیدگی و بالاخره تعداد موارد ترمیم شده می‏باشد. این مطالعه در پی این بود که ارتباط شاخص مذکور را با رژیم غذایی بسنجد و نقش فاکتورهای اجتماعی، نظیر تعداد خواهر و برادر و سطح سواد والدین را نیز در این راستا ارزیابی نماید.

مواد و روش‏ها

تحقیق حاضر به روش توصیفی انجام گرفت. با توجه به سطح اطمینان 95 درصد، توان آزمون 85 درصد، میزان انحراف از معیار 8/4 و میانگین تفاوت 5/2، تعداد 410 نمونه در هر منطقه در نظر گرفته شد و با توجه به اینکه تحقیق در 2 منطقه (شمال و جنوب تهران) انجام گرفت تعداد 820 نمونه بررسی گردید.

این تعداد نمونه در مرحله اول از دو منطقه (شمال و

جنوب تهران) و بعد در داخل هر منطقه بین مدارس تقسیم و از روی لیست به هنگام مدارس و در هر منطقه تعداد نمونه هر مدرسه تعیین و در داخل هر مدرسه نمونه‏ها انتخاب شدند. در نهایت 410 دانش‏آموز دبستانی دختر و 410 دانش‏آموز دبستانی پسر مورد معاینه قرار گرفتند. در ابتدا فرم مربوط به اطلاعات دانش‏آموز، اعم از تعداد دفعات و زمان مسواک زدن، تعداد خواهر و برادر و سطح سواد والدین پر شد. همچنین در مورد مواد غذایی که دانش‏آموزان مصرف می‏کردند سئوال پرسیده شد. نان و پنیر، میوه و شیر جزو مواد غذایی میان وعده غیرپوسیدگی‏زا و مابقی مواد جزو مواد پوسیدگی‏زا طبقه‏بندی شدند⁽⁵⁾ و البته دانش‏آموزانی که مواد مصرفی مخلوط (پوسیدگی‏زا و غیرپوسیدگی‏زا) مصرف می‏کردند از مطالعه حذف شدند. بنابراین تمامی 820 نفر مورد مطالعه صرفاً مواد پوسیدگی‏زا یا مواد غیرپوسیدگی‏زا مصرف می‏کردند. در بررسی تعداد خواهر و برادر برای سهولت در آنالیز داده‏ها دانش‏آموزان به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول کمتر از دو خواهر یا برادر و گروه دوم، دو تا یا بیشتر خواهر و برادر داشتند. سپس از میزان تحصیلات مادر و پدر سئوال شد و برای راحتی آنالیز کردن، اطلاعات جواب‏ها در دو گروه قرار گرفت. گروه اول، والدین دارای تحصیلات غیردانشگاهی شامل زیر دیپلم و دیپلم و گروه دوم، دارای تحصیلات دانشگاهی فوق دیپلم، لیسانس و دکتری بودند. در قسمت بعد، برای بررسی رابطه میان dmft از طریق ثبت شاخص d (تعداد دندان‏های دارای پوسیدگی)، شاخص m (تعداد دندان‏های کشیده شده به دلیل پوسیدگی) و شاخص f (تعداد دندان‏های ترمیم شده) محاسبه و کلیه نمونه‏ها به سه گروه (dmft کمتر از 2، بین 4-2، بیشتر از 4) تقسیم شدند.

سـپس با اسـتفاده از سـوند و آیـنه یک‏بار مـصرف،

دندان‏ها توسط دانشجوی دندانپزشکی سال آخر که در مورد مذکور آموزش کافی دیده و سطح دانش و مهارت وی به تایید متخصص دندانپزشکی کودکان رسیده بود مورد معاینه قرار گرفتند. معاینات در زمان حضور دانش‏آموزان در مدرسه مابین ساعت‏های 12-7 صبح انجام شد و dmft و نوع تغذیه میان‏وعده بر اساس فرم WHO⁽⁸⁾ در فرم اطلاعاتی ثبت گردید.

همبستگی بین رژیم غذایی با dmft و همچنین همبستگی بین متغیرهای دفعات مسواک زدن، مراجعه به دندانپزشک، سابقه درد و تمایل مراجعه به دندانپزشک با آزمون رگرسیون لجستیک بررسی شد و سپس ارتباط بین متغیرهای مذکور نیز با dmft توسط آزمون کای دو مورد قضاوت آماری قرار گرفت. در مرحله بعد، رابطه بین فاکتورهای اجتماعی، از جمله تعداد خواهر و برادر و سطح سواد والدین با dmft توسط آزمون کای دو بررسی گردید و موارد دارای 05/0P< معنی‏دار لحاظ گردید.

یافته‏ها

در بررسی وضعیت dmft و تعیین ارتباط با نوع مواد غذایی مصرفی در مدرسه و عوامل مرتبط که توسط معاینه دهان و دندان و تکمیل پرسشنامه انجام شده است، نتایج زیر به دست آمد:

از بین 820 دانش‏آموز دختر و پسر مورد تحقیق تعداد 531 نفر (8/64 درصد) از آنان، سابقه درد دندان و تعداد 289 نفر (2/35 درصد) عدم وجود درد دندان را گزارش دادند. به‏علاوه تعداد 666 نفر (2/81 درصد) به دندانپزشک مراجعه کرده بودند و در مقابل تعداد دانش‏آموزانی که به دندانپزشکی مراجعه نکرده بودند 154 نفر (8/18 درصد) بود. همچنین تعداد 557 نفر (9/67 درصد) علاقه‏مند و تعداد 263 نفر (1/23 درصد) هم غیرعلاقه‏مند به حضور در مطب دندانپزشکی بودند. همینطور، 434 نفر (9/52 درصد) فقط یک بار در روز، 140 نفر (1/17 درصد) دو بار در روز و 246 نفر (30 درصد) روزی سه بار مسواک می زدند. از سوی دیگر، تعداد 474 نفر (8/57 درصد) دارای پوسیدگی دندانی (شاخص d)، 181 نفر (1/22 درصد) دارای دندان کشیده شده به دلیل پوسیدگی (شاخص m)، تعداد 472 نفر (6/57 درصد) دارای ترمیم دندانی (شاخص f) بودند.

در مطالعه حاضر سابقه درد دندان با ضریب رگرسیون 688/1 بر متغیر dmft موثر بود به علاوه ارتباط آنها براساس (0281/0P=) معنی‏دار بود. برای مراجعه به دندانپزشک میزان ضریب رگرسیون 893/0- و احتمال معنی‏داری (0119/0P=) بود. در مورد تمایل به مراجعه به دندانپزشک تفاوت آماری معنی‏داری با dmft مشاهده نشد (0831/0P=). همچنین، تعداد دفعات مسواک زدن نیز با توجه با ضریب رگرسیون 593/0 - و احتمال معنی‏داری (0128/0P=) بر dmft موثر بود.

جدول 1 رابطه تغذیه میان‏وعده و میزان dmft در دانش‏آموزان مورد مطالعه را مشخص کرده است. براساس آزمون آماری کای دو dmft رابطه معنی‏داری با نوع مواد مصرف شده در تغذیه میان‏وعده دارد. (0234/0P=)

جدول 2 رابطه بین dmft و فاکتورهای اجتماعی (تعداد خواهر و برادر و سطح سواد والدین) را مشخص کرده است که نشان‏دهنده ارتباط مستقیم بین تعداد خواهر و برادر و میزان dmft است. به این مفهوم که هر چقدر تعداد خواهر و برادر بیشتر می‏شود، میزان dmft نیز عدد بالاتری را نشان می‏دهد.

در مورد سطح سواد والدین نیز نتیجه‏گیری مشابهی ثبت گردید و براساس آزمون آماری کای‏دو که به طور جداگانه به منظور بررسی ارتباط dmft با تعداد خواهر و برادر، با سطح سواد مادر و همینطور با سطح سواد پدر انجام گرفت، مشخص شد ارتباط معنی‏داری بین میزان dmft با تعداد خواهر و برادر، سطح سواد مادر و سطح سواد پدر وجود دارد (0234/0P=) (0193/0P=) (0246/0P=).

از سوی دیگر براساس آزمون آماری کای‏دو که به طور جداگانه به منظور بررسی ارتباط رژیم غذایی با تعداد خواهر و برادر، با سطح سواد مادر و همینطور با سطح سواد پدر انجام گرفت، مشخص شد ارتباط معنی‏داری بین میزان رژیم غذایی با تعداد خواهر و برادر، همینطور بین میزان رژیم غذایی با سطح سواد مادر و و بالاخره بین میزان رژیم غذایی با سطح سواد پدر وجود دارد (0319/0 و 0257/0 و 0197/0 P=) به ترتیب از راست) (جدول 3).

جدول 1 : توزیع فراوانی دانش‏آموزان مورد مطالعه بر حسب نوع رژیم غذایی و dmft

نوع رژیم غذایی	dmft
	کمتر از 2	4-2	بیشتر از 4	کل	P-value
	تعداد (درصد)	تعداد (درصد)	تعداد (درصد)	کل	P-value
غیر پوسیدگی زا	204 (1/72)	92 (4/60)	78 (8/56)	374	0234/0
پوسیدگی زا	124 (9/27)	154 (6/39)	168 (2/43)	446	0234/0
کل	328 (40)	246 (30)	246 (30)	820

جدول 2 : توزیع فراوانی دانش‏آموزان مورد مطالعه بر حسب عوامل اجتماعی و dmft

عوامل اجتماعی		Dmft
		کمتر از 2	2-4	4 به بالا	P-value
		تعداد (درصد)	تعداد (درصد)	تعداد (درصد)	P-value
تعداد خواهر و برادر	کمتر از 2	291 (7/88)	147 (8/59)	109 (3/44)	0193/0
تعداد خواهر و برادر	2 و بیشتر	37 (3/11)	99 (2/40)	137 (7/55)	0193/0
سطح سواد مادر	دانشگاهی	214 (2/65)	64 (0/26)	36 (6/14)	0246/0
سطح سواد مادر	غیردانشگاهی	114 (8/34)	182 (0/74)	210 (4/85)	0246/0
سطح سواد پدر	دانشگاهی	204 (2/62)	95 (6/38)	62 (2/25)	0208/0
سطح سواد پدر	غیردانشگاهی	124 (8/37)	151 (4/61)	184 (8/74)	0208/0

جدول 3 : توزیع فراوانی دانش‏آموزان مورد مطالعه بر حسب عوامل اجتماعی و نوع رژیم غذایی

فاکتورهای اجتماعی		رژیم غذایی
		مصرف غیر پوسیدگی زا	مصرف مواد پوسیدگی زا	P-value
		تعداد (درصد)	تعداد (درصد)	P-value
تعداد خواهر و برادر	کمتر از 2	267 (3/94)	175 (0/45)	0319/0
تعداد خواهر و برادر	2 و بیشتر	16 (7/5)	214 (0/55)	0319/0
سطح سواد مادر	دانشگاهی	213 (3/75)	66 (0/17)	0257/0
سطح سواد مادر	غیردانشگاهی	70 (7/24)	323 (0/83)	0257/0
سطح سواد پدر	دانشگاهی	236 (4/83)	87 (4/22)	0197/0
سطح سواد پدر	غیردانشگاهی	47 (6/16)	302 (6/77)	0197/0

بحث

در مطالعه حاضر رابطه معنی‏داری بین سابقه درد با dmft و بین مراجعه به دندانپزشک با dmft یافت شد. این نتیجه نشان‏دهنده این است که با رعایت و آموزش صحیح بهداشت دهان و دندان به کودکان می‏توان باعث کاهش میزان dmft شد. همچنین به نظر می‏رسد حداقل یک بار مراجعه به دندانپزشک می‏تواند به طور چشمگیری در کاهش dmft موثر باشد.

به علاوه ارتباط معنی‏داری بین دفعات مسواک زدن با dmft گزارش شد؛ که این رابطه در نتیجه چند عامل از جمله آموزش بهداشت دهان و دندان به کودک و والدین کودک و توسط دندانپزشک تقویت می‏گردد. در مطالعه Guadagni⁽⁹⁾ نیز ارتباط معنی‏داری میان تعداد دفعات مسواک زدن و میزان dmft وجود داشت نتایج به دست آمده از این تحقیق را تایید می‏کند. در مطالعه‏ای که توسط Taani⁽¹⁰⁾ بر روی 2083 انجام شد، مشخص شد که با افزایش تعداد دفعات مسواک زدن میزان dmft کمتر می‏شد.

با استفاده از آزمون کای‌دو مشخص شد که اختلاف معنی‏داری میان dmft و نوع رژیم غذایی وجود دارد. به عبارتی هر چقدر میزان مصرف مواد غذایی پوسیدگی‏زا در میان‏وعده دانش‏آموزان در مدرسه افزایش یافته بود، میزان dmft نیز افزایش یافته بود. این نتیجه با مطالعه Macintyre⁽¹¹⁾ و Mapengo⁽¹²⁾ و همکاران نیز همخوانی دارد. Weiss و همکارش، شواهد بیشتری را در مورد رابطه بروز پوسیدگی دندانی و عادات خوردن بین وعده‏های غذایی نشان دادند. در کودکانی که بین وعده‏های غذایی چیزی نمی‏خوردند، میزان dmft 3/3 و در بچه‏هایی که چهار بار بیشتر در بین وعده‏های اصلی چیزی می‏خوردند، میزان dmft 8/9 بود.⁽¹³⁾ در مطالعه‏ای که توسط Guadagni و همکاران نیز انجام شد، میانگین dmft، 8/1±1/2 گزارش داده شد و رابطه معنی‏دار آماری بین ایجاد پوسیدگی و پلاک باکتریایی اولیه وجود داشت (005/0P=). همچنین بین تعداد دفعات مسواک زدن و شاخص dmft ارتباط معنی‏دار آماری نشان داده شد. بین مصرف بالای نوشیدنی‏های شیرین و خوردن شیرینی و آدامس و خوردن قرص فلوراید با شاخص dmft نیز رابطه معنی‏دار آماری دیده شد (005/0=P).⁽⁹⁾ همچنین در مطالعه‏ای که توسط Marshall و همکارانش انجام شد، کودکانی که شیر زیاد و نوشابه‏های قنددار کمر یا،‏ مصرف می‏کردند پوسیدگی کمتر داشتند و بالعکس در کودکان با پوسیدگی بالا، میزان مصرف شیر کم و نوشابه‏های قنددار بالا بود⁽¹⁴⁾ که همه نتایج فوق همسو با مطالعه حاضر می‏باشد.

از سوی دیگر، همانطور که در این مطالعه، مشاهده شد میزان dmft با افزایش تعداد خواهر و برادر افزایش می‏یابد همچنین سطح سواد مادر و پدر در میزان dmft تاثیر داشت. در مطالعه Clancy و همکارانش⁽¹⁵⁾ و نیز Nurelhuda و همکاران⁽¹⁶⁾ نیز مشخص شد که کودکانی که مادرانشان سطح تحصیلات بالاتری داشتند نسبت به بقیه کودکان مواد غذایی میان‏وعده بدون قند بیشتری مصرف می‏کردند و در نتیجه میزان dmft در این کودکان کمتر بود اما Auad و همکاران⁽¹⁷⁾ و Hidas و همکاران⁽¹⁸⁾ نتایج متغیری را در این زمینه گزارش کردند.

در مورد ارتباط dmft و تعداد خواهر و برادر نیز می‏توان نتیجه گرفت که توجه به فرزندان با افزایش تعداد آنان کاهش یافته و آموزش و نظارت بر نحوه تغذیه آنان کاهش می‏یابد. در نهایت والدین تحصیل کرده به بهداشت و نوع تغذیه فرزندانشان توجه بیشتری دارند.

در میان دانش‏آموزان مورد مطالعه، بین تعداد خواهر و برادرو مصرف مواد پوسیدگی‏زا اختلاف معنی‏داری وجود داشت. همچنین در بررسی سطح سواد مادر مشخص شد که مصرف مواد پوسیدگی‏زا با تحصیلات دانشگاهی مادر رابطه معنی‏داری داشت بنابراین سطح سواد مادر در نوع مواد غذایی مصرفی دانش‏آموزان تاثیر دارد که ناشی از آموزش و نظارت بیشتر مادران تحصیل کرده بر نوع مواد غذایی مصرفی کودکانشان می‏باشد. به طور مشابه، سطح سواد پدران نیز اختلاف آماری معنی‏داری با مصرف مواد پوسیدگی‏زا داشت که نشان می‏دهد سطح سواد پدر همچون سطح سواد مادر در نوع مواد مصرفی کودکان نقش به سزایی دارد و والدین دارای سواد دانشگاهی می‏توانند با آموزش کودکان در مورد نوع مواد غذایی و آگاه کردن آنان در مورد تاثیر مواد پوسیدگی زا بر سلامت دندانهایشان میزان مصرف این نوع مواد را در کودکان کاهش داده و باعث کاهش میزان dmft گردند.

نتیجه‏گیری

براساس مطالعه حاضر، مراقبت‏های بهداشتی، سابقه درد و وجود مواد پوسیدگی‏زا در تغذیه دانش‏آموزان در مدرسه تاثیر مستقیمی بر میزان dmft دارد. همچنین با افزایش تعداد خواهر و برادر و یا پائین بودن تحصیلات والدین و مصرف مواد پوسیدگی‏زا میزان dmft افزایش پیدا می‏کند؛ هرچند مطالعات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.

تشکر و قدردانی

این مقاله منتج از پایان نامه شماره 418 می باشد که در سال تحصیلی 86-85 در محل کتابخانه دانشکده دندانپزشکی دانشگاه شاهد تهران به ثبت رسیده است.

مراجع

Axelsson Per. Diagnosis and Risk Perdiction of Dental Caries. 1^st ed. London: Quintessence; 2000. P. 10, 252.
Shafer WG, Hine MK, Levy BM. A textbook of Oral Pathology. 4^th ed. Philadelphia: W.B.Saunders Co; 1983. P. 415-8.
Newbrun E. Cariology. 1^st ed. St. Louis: Williams & Wilkins Co; 1978. P. 1-12.
Kidd EAM. Essentioal of Dental Caries. 2^nd ed. London: Butlerwas Heinemann Ltd. 1997. P. 1-8, 44-78,
79-102.
McDonald RE, Avery DR, Dean JA. Dentistry for the Child and Adolescent. 8^th ed. St. Louis: Mosby Co; 2004. P. 235-6.
Mahsewson RJ, Primosch RE. Fundamentals of Pediatrics Dentistry. 3^rd ed. Chicago: Quintessence; 1995. P. 93-4.
Shokatbakhsh A, Payam O, Samimi M. Oral Biology. 1^st ed. Tehran: Shayan nemodar; 2004. P. 210. (Persian)
Shahiati B. Oral health: 2011. Available at: http: www.elib.hbi.ir/persian/public_health_ebook/06-01.htm.
Guadagni MG, Cocchi S, Tagariello T, Piana G. Caries and adolescents. Minerva stomatologica 2005; 54(10): 541-50.
Macintyre UE, du plessis JB. Dietary intakes and caries experience in children in limpopo province, south Africa. SADJ 2006; 61(2): 58-63.
Mapengo MA, Marsicano JA, Garcia de Moura P. Dental caries in adolescents from public schools in Maputo, Mozambique. Int Dent J 2010; 60(4): 273-81.
Weiss RL, Trithart AH. Between-meal eating habits and dental caries experience in preschool children. Am J Pub Health Nations Health 1960; 50: 1097-104.
Nurelhuda NM, Ahmed MF, Trovik TA. Evaluation of oral health-related quality of life among Sudanese schoolchildren using Child-OIDP inventory. Health Qual Life Outcomes 2010; 8: 152.
Auad SM, Waterhouse PJ, Nunn JH. Dental caries and its association with sociodemographics, erosion and diet in schoolchildren from southeast Brazil. Pediatr Dent 2009; 31(3): 229-35.
Hidas A, Noy AF, Birman N. Oral health status, salivary flow rate and salivary quality in children, adolescents and young adults with ADHD. Arch Oral Biol 2011; 56(10): 9137-41.

10. Taani DS, al-Wahadni AM, al-Omari M. The effect of frequency of toothbrushing on oral health of 14-16 year old. J Ir Dent Assoc 2003; 49(1): 15-20.

14. Marshall TA, Levy SM, Broffitt B, Warren JJ, Eichenberger-Gilmore JM, Burns TL, et al. Dental caries and beverage consumption in young children. Pediatrics 2003; 112(3): 184-91.

15. Clancy KL, Bibby BG, Goldberg HJ, Ripa LW, Barenie Jn. Snack food intake of adolescents and caries development. J Dent Res 2001; 56(6): 568-73.

آمار

تعداد مشاهده مقاله: 7,430

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,331

سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

بررسی رابطه dmft با رژیم غذایی و عوامل اجتماعی در کودکان دبستانی شهر تهران-ایران در سال های 89-1388

10. Taani DS, al-Wahadni AM, al-Omari M. The effect of frequency of toothbrushing on oral health of 14-16 year old. J Ir Dent Assoc 2003; 49(1): 15-20.

14. Marshall TA, Levy SM, Broffitt B, Warren JJ, Eichenberger-Gilmore JM, Burns TL, et al. Dental caries and beverage consumption in young children. Pediatrics 2003; 112(3): 184-91.

15. Clancy KL, Bibby BG, Goldberg HJ, Ripa LW, Barenie Jn. Snack food intake of adolescents and caries development. J Dent Res 2001; 56(6): 568-73.