بعد از مداخله  میانگین ادراک عاطفی درد در بین بیماران گروه کنترل 17/5 و در بین بیماران گروه آزمایش 10/2 بوده که کاهش ادراک عاطفی درد در گروه آزمایش معنادار است (p<0/001).

ادراک ارزیابی درد در دامنه نمره بین صفر الی 5  قرار دارد که  قبل از مداخله میانگین ادراک ارزیابی درد  در بین بیماران گروه کنترل 17/4 و در بین بیماران گروه آزمایش 10/4 بوده است که  بعد از مداخله  میانگین ادراک ارزیابی درد در بین بیماران گروه کنترل 83/3 و در بین بیماران گروه آزمایش 30/1 بوده که کاهش ادراک ارزیابی درد در گروه آزمایش معنادار است (p<0/001).

ادراک درد های متنوع  در دامنه نمره بین صفر الی 22  قرار دارد که  قبل از مداخله میانگین ادراک درد­های متنوع  در بین بیماران گروه کنترل 92/10 و در بین بیماران گروه آزمایش 80/11 بوده است که  بعد از مداخله  میانگین ادراک درد­های متنوع  در بین بیماران گروه کنترل 17/11 و در بین بیماران گروه آزمایش 70/9 بوده که کاهش ادراک درد های متنوع گروه آزمایش معنادار است(p<0/001).

ادراک درد در حالت کلی در دامنه نمره بین صفر الی 78 قرار دارد که  قبل از مداخله میانگین ادراک درد در حالت کلی در بین بیماران گروه کنترل 0/33 و در بین بیماران گروه آزمایش 30/38 بوده است که  بعد از مداخله  میانگین ادراک درد در حالت کلی در بین بیماران گروه کنترل 75/33 و در بین بیماران گروه آزمایش 80/16 بوده که کاهش ادراک درد در حالت کلی در گروه آزمایش معنادار است(p<0/001).

با توجه به نرمال بودن توزیع آماری متغیر تحقیق بر اساس آزمون کلموگروف اسمیرنوف (جدول 3)

همچنین همگن بودن دو گروه در پیش و پس آزمون و  وجود رابطه خطی بین مقادیر پیش آزمون و پس آزمون در ادراک درد حسی، ادراک عاطفی، ارزیابی درد، دردهای متنوع بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی در (جدول3) نشان داده شده است.

در جدول 4 نتایج آزمونآنالیز کوواریانس تک متغیره  مبنی بر تاثیر هیپنوتیزم بر ادراک حسی درد، ادراک عاطفی درد، ادراک ارزیابی درد و دردهای متنوع بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی[Z1] 

از جدول 4 مشاهده می‏شود هیپنوتیزم بر کنترل درد احساسی بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی (0/0010> p;1.19 :df, 64/440=F ، 535/147= MS ) مؤثر بوده است. همچنین سطح کنترل درد احساسی در مرحله پیش آزمون، نیز بر کنترل درد احساسی در مرحله پس آزمون (0/001> p; 1.19 :df, 40/596 =F ، 337/130= MS ) مؤثر بوده است.

از جدول 4 مشاهده می‏شود هیپنوتیزم بر ادراک عاطفی درد بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی (0/001> p; 1.19 :120/837df, F ،95/178 = MS ) مؤثر بوده است. همچنین سطح ادراک عاطفی درد در مرحله پیش آزمون، نیزباادراک عاطفی درد در مرحله پس آزمون (0/001> p;1.19 :df, 123/914 =F ، 97/601= MS) تفاوت معنی دار داشته است.

از جدول 4 مشاهده می‏شود هیپنوتیزم بر ادراک ارزیابی درد بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی (0/001> p;1.19 :57/953df, =F ،33/631 = MS )مؤثر بوده است. همچنین سطح ادراک ارزیابی درد در مرحله پیش آزمون، نیز بر ادراک ارزیابی درددر مرحله پس آزمون (0/001> p;1.19 :15/061df, = F ، 8/741= MS ) مؤثر بوده است. از جدول4 مشاهده می‏شود هیپنوتیزم بر ادراک دردهای متنوع بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی (0/001> p; 1.19 :213/449df, =F ،195/970 = MS ) مؤثر بوده است. همچنین سطح ادراک دردهای متنوع در مرحله پیش آزمون، نیز بر ادراک دردهای متنوع در مرحله پس آزمون  (0/001> p;1.19 : 111/449df, =F،102/323 = MS ) مؤثر بوده است.

با توجه به نرمال بودن توزیع آماری متغیر تحقیق بر اساس  آزمون کلموگروف اسمیرنوف (جدول5) همچنین همگن بودن دو گروه در پیش و پس آزمون و  وجود رابطه خطی بین مقادیر پیش آزمون و پس آزمون تحلیل کوواریانس تک متغیره  مبنی بر تاثیر هیپنوتیزم بر کنترل درد بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی در  جدول (5)  نشان داده شده است.از جدول 5 مشاهده می‏شود هیپنوتیزم بر کنترل درد بیماران مبتلا به لوسمی میلوئید حاد تحت درمان با شیمی درمانی (0/001> p ; 1,19 :df , =162/915 F ، 2112/844= MS )  مؤثر بوده است. همچنین سطح کنترل درد در مرحله پیش آزمون، نیز بر کنترل درد در مرحله پس آزمون (0/001> p ; 1,19 :df , =60/563 F ، 785/439= MS ) مؤثر بوده است.

بحث

بر اساس یافته های به دست آمده از جداول آماری هیپنوتیزم بر ادراک حسی درد، ادراک عاطفی درد، ارزیابی درد، دردهای متنوع و مدیریت درد در سطح 0/001>p موثر بوده است. که علت این معناداری می تواند به دلیل وجود انفکاک و تلقین پذیری باشد که دو جزء از سه جزء مهم شرایط هیپنوتیزم پذیری است. فرد در حالت خلسه شرایط ذهنی را تجربه می کند که سبب افزایش مقاومت بیمار می شود و همچنین ایجاد یک حس خوشایند در یک شرایط مطلوب را سبب می شود. به این نحو که تلقینات ارائه شده مربوط به مدیریت درد سبب شرطی شدن به شیوه جایگزین مطلوب می­گردد. هیپنوتیزم تلقینات مستقیمی دارد که شدت درد را در فرد کاهش می  دهد درک درد را در مغز به واسطه اینکه یک نوع انفکاک به وجود می آید یعنی فرد از احساس  تجربه دردناک جدا می شود، کاهش یاید، همچنین در هیپنوتیزم مدالیته حسی فرد تغییر می یاید با گرم کردن یا سرد کردن شدت درد قابل تحمل تر خواهد شد و احساس درد و درناکی کمترمی شود و این خود به خود سبب می گرد فرد احساس بهتری داشته باشد. هیپنوتیزم شیوه موثر و غیر تهاجمی است که در بهبود هر دو بعد حسی و عاطفی درد موثر می باشد (20-22).

از آنجایی که عوامل روانشناختی در پیدایش، شدت، یا تداوم درد نقش حیاتی دارند و درد ایجاد شده سبب ناراحتی قابل ملاحظه یا افت عملکرد می شود و با توجه به اینکه پیام ارسال شده از اندامها، پس از عبور از طریق نخاع و رسیدن به مغز، توسط قشر مخ ادراک می شود، هیپنوتیزم با تاثیر بر ادراک در درمانهای روانزاد بسیار موثر است. بر اساس میزان هیپنوتیزم پذیری افراد، تکنیکی برای آنها انتخاب گشته که این تکنیک تبدیل درد به حس های دیگر مانند گرما می­باشد(20). هیپنوتیزم درمانی، در مورد درد به وسیله توصیف مشروح حنبه های حسی درد از جمله حس های حرارتی، حس­های جنبشی، تجسم درد، به عنوان تسهیل کننده عمل می کند. در کنترل موفقیت آمیز درد تشکیل جلسات مکرر و تقویت در اوایل درمان بسیار اهمیت دارد. درد بعضی از بیماران با هیپنوتیزم به طور فوق العاده ای تسکین یافته و هیپنوتیزم را بسیار مفید دانستند و البته هیپنوتیزم مانند هر تکنیک درمانی غیر دارویی دیگر بر افرادی که هیپنوتیزم پذیری کمتری دارند اثرات کاهش درد کمتری به وجود می آورد. اما اکثریت دریافتند که هیپنوتیزم مولفه های موثر ایجاد درد را کاهش می دهد(13).

این مطالعه با مطالعه والته[2]، ویرزبیکا-هایناتو[3]، کانته[4]، چارلز[5]، و گولبوت[6] (2014) یک جلسه هیپنوتیزم بی دردی برای درمان بیماران با ضایعه سرطانی نیاز به درمان فتودینامیک پیشنهاد شد که در آن نتیجه به این ترتیب بود که هیپنوتیزم بی­دردی در هشت بیمار تحت درمان فتودینامیک با متوسط نمره ارزیابی درد از 10-9/2 در مقیاس عددی درمؤثر بود و شش بیمار تحت درمان فتودینامیک بدون هیپنوتیزم درمان شدند که متوسط نمره ارزیابی آنها 10-3/8 بوده در نتیجه به نظر می‌رسد هیپنوتیزم ارزش درمانی را برای مدیریت درد در بیماران تحت درمان فتودینامیک را دارا است. این روش ساده ارزان و عاری از عوارض جانبی و موثر برای درد و اضطراب است. برای بهبود استفاده از هیپنوتیزم کنترل درد در بیماران تحت درمان قتودینامیک لازم به دانش بیشتر و پیش بینی دقیق تر می باشد و آنها پیشنهاد می کنند برای تعیین اینکه چگونه بهترین بیمار را انتخاب کنید پرستاران و پزشکان را تشویق به آموزش خود هیپنوتیزم کنید. و با مطالعه کراویتز[7](2013) که در آن نتیجه به این شرح بود که هیپنوتیزم در مراقبت مفید بیماران و بهبودیافتگان مبتلا به سرطان سبب کاهش درد و رنج مرتبط با سرطان خواهد شد. هیپنوتیزم یک مکمل ایمن و موثر در مدیریت درد مرتبط با سرطان است و با مطالعه پیرس[8] و میرو[9] (2012) که در آن نتیجه به این شرح بود که هیپنوتیزم یک روش موثر کنترل درد برای کودکان مبتلا به سرطان دارای درد  و یا درد مزمن بود تحقیقات بیشتر به استفاده از هیپنوتیزم برای مدیریت درد مزمن باید در اولویت اول قرار گیرد به طوری که نتایج تجربی در راستا موثر واقع شدن هیپنوتیزم بیشتر در دسترس قرار گیرد. با مطالعه جنسن[10]، گرالو[11]، براون[12]، گرتز[13]، فان[14]، و سیرجلا[15] (2012) که در آن بر روی چهار عوارض جانبی سرطان  شامل درد مزمن، خستگی، گرگرفتگی، و بدخوابی صورت گرفت که این پژوهش بر روی چهار بیمار تحت درمان و چهار بیمار بهبود یافته صورت گرفت تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد هیپنوتیزم سبب کاهش قابل پیش بینی در هر چهار نشانه را سبب شده و نتایج پیگیری تا شش ماه نشان داد گرچه افزایش اندک در شدت خستگی و مشکل خواب پس از درمان وجود داشت اما دو نشانه درد مزمن و خستگی نتایج معنادار نبوده و به سطح قبل باز نگشته که این مطالعه با مطالعه ناش[16] و تاسو[17] (2010) در این مطالعه هیپنوتیزم می تواند درد سرطان در زنان مبتلا به سرطان پستان متاساتیک را کاهش می دهد در این مطالعه درد در سرطان زنان مبتلا به سرطان پستان مستاتیک افزایش درد در طی یک دوره دوازده ماهه در مقایسه با گروه شاهد کند شد نتایج نشان داد که هیپپنوتیزم درمانی می تواند درد ناشی از سرطان را در زنان مبتلا به سرطان پستان متاستاتیک را کاهش دهد که این مطاعه با مطالعه سهی[18]، استوسل[19]، اسچنر[20]، تاترو[21]، قرمن[22]،و مونتگوموری[23] (2010) نتایج نشان داد اکثریت قریب التفاق شرکت کنندگان مایل به استفاده از هیپنوتیزم برای کنترل عوارض جانبی مرتبط با سرطان هستند و جمیعیت عموم مردم نیز تمایل به استفاده از هیپنوتیزم را دارند. استفاده از هیپنوتیزم  برای کنترل عوارض جانبی سرطان و درمان آن و کاهش درد و رنج و عوارض دیگر مرتبط با سرطان و درمان آن موثر بوده است. این نتایج نشان می دهد عموم مردم تمایل به استفاده از هیپنوتیزم را دارند که این پذیرش گسترده استدلال استفاده از هیپنوتیزم را نشان می دهد نتایج نشان داد اکثریت قریب التفاق شرکت کنندگان مایل به استفاده از هیپنوتیزم برای کنترل عوارض جانبی مرتبط با سرطان هستند. استفاده از هیپنوتیزم  برای کنترل عوارض جانبی سرطان و درمان آن و کاهش درد و رنج و عوارض دیگر مرتبط با سرطان و درمان آن موثر بوده است. این نتایج نشان می دهد عموم بیماران تمایل به استفاده از هیپنوتیزم را دارند که این پذیرش گسترده استدلال استفاده از هیپنوتیزم را نشان می دهد که این مطالعه با مطالعه ریچاردسون[24] (2006) که روش هیپنوتیزم به عنوان مداخله بالینی ارزشمند برای درد و پریشانی مربوط در بیماران مبتلا به سرطان است که این مطالعه با مطالعه زلتزر[25]، تاسو[26]، استلینگ[27]، باورز[28]، لوی[29]،و واسترهوس[30] (2002) درجه بندی درد از نظر والد و کودک و مداخلات مرتبط با درد در عملکرد و همچنین درجه بندی اضطراب و افسردگی در کودک قبل و بعد درمان به دست آمد نتایج نشان داد درمان به شدت مورد قبول واقع شده و هیچ اثر نامطلوبی نداشت. والدین و کودکان هر دو بهبودی عالی در درد کودکان را گزارش دادند. نتایج این مطالعه از اثر بخشی هیپنوتیزم برای کنترل درد های مزمن کودکان حمایت می کند و می توان عنوان کرد علت نتایج حاصل از اثر بخشی فوق العاده هیپنوتیزم در تاثیر بر مرکز احساس درد در مغز می باشد. مطالعه اسنو[31]، دورفامن[32]، واریت[33]، و کامارانا[34] (2010) نشان داد که اضطراب با درمان هیپنوتیزمی کاهش داشت امّا در نمره درد، درد در دو گروه از نظر آماری تفاوت، معنا دار نبود. نویسندگان یافته ها را این گونه توضیح دادند که هیپنوتیزم به طور همزمان در طول آسپراسیون مغز استخوان اضطراب  بیمار را کاهش می دهد امّا به حد کافی درد را کنترل نمی کند در توضیح یافته می توان گفت که جزء حس تجربه درد شاید از اهمیت کمتری نسبت به جز عاطفی آن برخوردار باشند. همچنین با توجه به اینکه تعداد جلسات کنترل درد در این تحقیق کمتر از تحقیق حاضر باشد تا حدودی توجیح کننده اثرات کمتر بر کنترل درد باشد. در آخر باید خاطر نشان کرد مدیریت درد به عنوان یک شاخص برجسته در بیماران مبتلا به لوسمی می باشد که تحت درمان شیمی درمانی(که این درد را می توان از عوارض شایع شیمی درمانی عنوان کرد) می باشد چرا که این افراد در حین درمان درد بسیاری را تجربه می کنند و این درد در کیفیت زندگی و امید به درمان آنها موثر می باشد که متخصصان به وسیله ضد دردهای گوناگونی سعی در کنترل آن می نمایند هیپنوتیزم می تواند یک روش غیر تهاجمی برای کاهش درد و شرطی کردن به شیوه مطلوب بیماران باشد بر همین اساس پیشنهاد می گردد هیپنوتراپی در برنامه درمانی بیماران همراه با دارو درمانی هیپنوتیزم نیز لحاظ گردد.