بحث

مطالعات مختلف نشان داده‏اند که علایم دردهای دهانی- صورتی شایع بوده و حدود یک چهارم جمعیت را در هر زمانی مبتلا می‏کند که در این بین بالغین جوان و خانم‏ها در ریسک بالاتری از ابتلا قرار دارند.^(7-4) علائم دردهای دهانی- صورتی در جوامع مختلف، گسترده بوده و می‏تواند آثار سوئی بر عملکرد فیزیکی، اجتماعی و روانی افراد داشته باشد.^(9-6و4) هزینه اقتصادی بیماری برای جامعه شامل یکسری هزینه‏های مستقیم مانند هزینه فراهم کردن مراقبت و یکسری هزینه‏های غیرمستقیم مانند مواردی که به علت غیبت از محل کار و کاهش تولید در کار اتفاق می‏افتد، می‏باشد.⁽⁶⁾ بسیاری از مطالعات، عدم استخدام و کاهش بازده کاری را در بین بیماران گزارش کرده‏اند.^(6و4) از جمله پیامدهای شایع بیماری می‏توان به مشاوره با پزشک، پرهیز از بعضی غذاهای خاص، مصرف دارو، اختلالات خواب، ناتوانی در کار کردن، نیاز به استراحت و کاهش روابط اجتماعی اشاره کرد.⁽⁶⁾

این مطالعه توصیفی مقطعی بر روی 430 نفر از دانشجویان دوره دکتری دانشگاه علوم پزشکی مشهد به منظور بررسی میزان شیوع درد‏های دهانی - صورتی انجام گردید. در این قسمت نتایج حاصل از مطالعه فوق به تفصیل در قسمت‏های ذیل مورد بحث قرار می‏گیرد:

نتایج حاکی از آن بود که در بین دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد، درد اطراف چشم‏ها بیشترین شیوع را در بین انواع درد‏ها داشت که دلیل این امر می‏تواند مطالعات درسی فراوان دانشجویان باشد.

در مطالعه Locker و همکاران⁽⁴⁾ شایع ترین انواع درد و ناراحتی گزارش شده، دردهایی در دندان‏ها حین مصرف مایعات داغ یا سرد (8/28 درصد)، لثه‏های زخمی و خونریزی‏دهنده (3/26 درصد) و دندان درد (1/14 درصد) بودند. درد در فک‏ها، صورت و مخاط دهان توسط کمتر از 10 درصد موارد گزارش شده بودند. مطالعه Riley و همکاران⁽⁸⁾ نشان داد که در جمعیت ایالات متحده شیوع شش ماهه درد در مفصل فک (3/8 درصد)، درد صورتی (1/3 درصد)، دندان درد (0/12 درصد)، زخم‏های دهانی دردناک (6/15 درصد) و دهان سوزان (6/1 درصد) می‏باشد. به علاوه، شیوع درد در هنگام جویدن و حساسیت حرارتی به ترتیب حدود 23 و 24 درصد گزارش شد که بیان می‏کند این دو تجربه دردناک شایع هستند. پاسخ دهندگان خانم شیوع شش ماهه بالاتری برای علائم چندگانه و زخم‏های دهانی دردناک گزارش نمودند. بررسی‏های Macfarlane و همکاران⁽⁶⁾ نشان داد که 12 درصد افراد شرکت کننده در مطالعه درد در اطراف چشم‏ها، 10 درصد درد در اطراف گیجگاه، 6 درصد درد در جلوی گوش‏ها و 6 درصد درد در مفاصل فک را گزارش کردند.

 در مطالعات Locker⁽⁴⁾ و Riley⁽⁸⁾ دندان درد هم جز درد‏های دهانی- صورتی در نظر گرفته شده است و درصد بالایی به خود اختصاص داده است. با مقایسه مطالعه ما و مطالعات Locker و Riley به نظر می‏رسد که نمی‏توان نوع خاصی از دردهای دهانی- صورتی را به عنوان شایع‏ترین انتخاب کرد و در هر مطالعه‏‏ای نتایج متفاوتی نسبت به مطالعات دیگر به دست آمده است. اما نتایج مطالعه Macfarlane و همکارانش⁽⁶⁾ تا حدودی با نتایج مطالعه حاضر یکسان بود و دلیل این یکسانی می‏تواند طبقه بندی یکسان انواع دردها باشد.

مطالعات بسیاری، ارتباط قوی بین فاکتورهای سایکولوژیک و دردهای دهانی- صورتی را گزارش کرده‏‏اند.^(17-15و1) در دو مطالعه مجزا که در ایالات متحده و بریتانیا انجام شدند مشاهده شد که ارتباطی بین دیسترس سایکولوژیک و درد وجود دارد. همچنین در این مطالعات مشاهده شد که سطوح بالای دیسترس سایکولوژیک در ابتدا فاکتور پیش‏بینی کننده‏ای برای بروز درد در آینده بوده و بالعکس وجود درد در ابتدا با دیسترس سایکولوژیک در آینده همراه بوده است.^(19-18) مطالعات دیگر عوامل دیگری چون عوامل مکانیکی موضعی (بسته نشدن مناسب دندان‏ها و به تبع آن اشکال در جویدن غذا- اشکال در باز کردن دهان- در رفتن یا قفل شدن فک- ضربه به فک- کلنچینگ- ساییدن دندان‏ها به هم)^(20و3و1)، درد و ناراحتی در سایر نواحی بدن^(24-21) را نیز جز اتیولوژی درد‏های دهانی - صورتی در نظر گرفته‏اند.

مطالعه Garro و همکاران⁽¹¹⁾ نشان داد که شایع‏ترین آثار ناشی از دردهای دهانی- صورتی عبارت بودند از مشاوره با پزشک یا دندانپزشک، پرهیز از بعضی غذاهای خاص، مصرف دارو و اختلال خواب. تاثیرات رفتاری جدی از قبیل ناتوانی شغلی، نیاز به استراحت در رختخواب و کاهش برخوردهای اجتماعی نیز توسط برخی افراد مبتلا به درد دهانی- صورتی گزارش شده‏اند. Macfarlane و همکارانش⁽²⁵⁾ متوجه شدند که کمتر از نیمی از افرادی که مبتلا به دردهای دهانی- صورتی بودند، به جستجو برای مراقبت حرفه‏ای پرداخته بودند. Locker و Grushka⁽⁴⁾ مشاهده کردند که بیش از نیمی از افراد مبتلا به درد دهانی- صورتی آن را به صورت نسبتاً شدید یا شدید توصیف کرده، و با این وجود تنها 40 درصد آنان به دنبال دریافت توصیه از پزشک یا دندانپزشک بوده‏‏اند. اختلالات خواب ناشی از درد، یک اثر کلیدی در تعیین احتمال جستجو برای درمان حرفه‏‏ای می‏باشد.⁽²⁶⁾ مطالعه McMillan و همکاران⁽⁷⁾ که بر روی یک جمعیت هنگ‏کنگی صورت گرفت نشان داد که تنها 3/2 درصد افراد دارای علائم درد، تحت درمان حرفه‏ای قرار گرفته بودند و استفاده از داروهای تجویز شده توسط خود فرد بسیار اندک بود (4/12 درصد). جست و جوی درمان حرفه‏ای بسیار پایین بود و ممکن است به علت رفتار ویژه درد و استراتژی سازگاری مؤثر در این نژاد باشد. در مطالعه Zheng و همکارانش⁽²⁷⁾ 27 درصد افراد به دنبال توصیه‏های حرفه‏ای بودند. اکثریت افراد با یک پزشک عمومی (7/66 درصد) یا دندانپزشک (7/40 درصد) مشورت کرده و 7/16 درصد به پزشک طب سنتی چینی مراجعه کرده بودند. 60 درصد افراد از داروهای ضددرد استفاده کرده بودند. در این مطالعه توصیه شده است که در هنگام تنظیم برنامه توسعه سلامت اجتماعی فاکتورهای کلیدی مرتبط با جستجوی درمان در نظر گرفته شوند. همچنین محققان به منظور تایید اعتبار یافته‏های این مطالعه، تکرار آن را در حجم نمونه بزرگتر پیشنهاد کردند. احتمالاً مهم‏ترین علت جستجوی حرفه‏‏ای و مصرف دارو می‏تواند شدت درد و تکرر درد تجربه شده باشد.

مطالعه Von Korff و همکارانش⁽⁵⁾ نشان داد که شرایط درد به طور عمده برای مدت طولانی، مراجعه، با شدت‏های خفیف تا متوسط، و معمولاً بدون ایجاد محدودیت در فعالیت‏های فرد بودند. با این وجود، بسته به شرایط درد، 40-9 درصد عنوان کردند که در شش ماه گذشته به دلیل مشکل درد قادر به انجام فعالیت‏های معمول خود به مدت یک یا چند روز نبوده‏اند. مطالعات متعددی بر روی درد دهانی- صورتی نشان‏دهنده بیکاری و کاهش کارآیی شغلی در بین افراد مبتلا بوده‏اند.^(30-28و14) با توجه به نتایج مطالعه حاضر و دیگر مطالعات بررسی شده به وضوح می‏توان نتیجه گرفت که این درد‏ها بر روی کیفیت زندگی افراد تاثیر بسزایی دارد، به همین علت بهتر است به صورت جدی‏تری پیگیری شوند و مطالعات وسیع‏تری بر روی آن‏ها انجام گیرد تا علت عمده آن‏ها پیدا شود و بتوان روش‏های پیشگیری و درمان موثرتری ارائه کرد.

نتیجه آزمون کروسکال والیس نشان داد که ناتوانی‏های مرتبط با سمپتوم‏های ناشی از درد در بین گروه‏های سنی مختلف، اختلاف قابل توجهی از لحاظ آماری نداشت (856/0=P). نتایج مطالعه Locker و Grushka⁽¹⁰⁾ نشان داد که میزان تاثیر درد دهانی- صورتی بر زندگی روزمره با مشخصات درد و خصوصیات اجتماعی- دموگرافیک فرد از جمله سن رابطه دارد. تفاوت نتایج مطالعه حاضر با مطالعه Locker می‏تواند به این دلیل باشد که در مطالعه ما فقط گروه سنی نسبتاً جوان بررسی بود.

در مطالعه حاضر، نتیجه آزمون کای دو نشان داد که شیوع ناتوانی‏های مرتبط با سمپتوم‏های ناشی از درد در بین دو جنس اختلاف قابل توجهی نداشت. (441/0=P)

مطالعه Locker در مغایرت بود. می‏توان دلیل معنی‏دار نبودن تفاوت بین دو جنس را به شرایط نسبتاً یکسان و نزدیک افراد شرکت کننده در مطالعه مرتبط دانست. (سن و رشته‏های تحصیلی و دغدغه‏های نسبتا مشترک و یکسان)

نتیجه گیری

حدود یک چهارم افراد تحت مطالعه دارای درد‏های دهانی - صورتی بوده‏اند. درد در داخل یا اطراف چشم‏ها بیشترین شیوع را داشته است. جستجوی حرفه‏ای برای درمان درد‏های دهانی - صورتی در تعداد قابل توجهی از دانشجویان، صورت گرفته بود که می‏تواند بیانگر تاثیر این درد‏ها بر کیفیت زندگی افراد (شامل از دست دادن شغل، مشکل در غذا خوردن و نگرانی در مورد سلامت دهان و دندان) باشد.

 تشکر و قدردانی

با تقدیر و تشکر از معاونت محترم پژوهشی دانشگاه علـوم پزشکی و دانـشکده دندانپزشکی مشهد که ما را درانجام پژوهش حاضر یاری نموده‏اند. قابل ذکر است که این مقاله برگرفته از پایان نامه با شماره 2627 از دانشکده دندانپزشکی مشهد می‏باشد.