مقدمه

مصرف قرص­های ضدبارداری خوراکی یکی از پر مصرف­ترین روش­ها در زمینه کنترل جمعیت و در عین حال روشی مطمئن، مؤثر و در دسترس می­باشد. از طرفی، مصرف قرص­های ضدبارداری خوراکی هورمونی به عنوان ریسک فاکتوری برای بیماری­های پریودنتال در نظر گرفته می­شود.⁽¹⁾ در کل در زمان­هایی که تعادل هورمونی به هم می­خورد از جمله حاملگی، بلوغ و یائسگی، انتظار وقوع تغییرات لثه­ای می­رود و سبب ایجاد این فرضیه می­شود که هورمون­های باروری خصوصاً استروژن و پروژسترون که داری گیرنده در بافت­های پریودنتال می­باشند، فاکتورهای علتی در این زمینه محسوب می‏‏شوند.⁽²⁾ برای توجیه ارتباط فوق و افزایش پاسخ بافت‏های لثه به محرک­های موضعی در اثر افزایش هورمون­های جنسی، محققین مکانیسم­های متعددی را گزارش نموده­اند که عبارتند از: تغییر در عروق کوچک و افزایش نفوذپذیری لثه و تأثیر بر واسطه التهابی.⁽³⁾ سرکوب سیستم ایمنی با واسطه سلولی و کاهش کموتاکسی نوتروفیل­ها باعث تأثیر استروژن و پروژسترون بر باکتری‏های زیرلثه­ای می‏شود که می­تواند در توجیه افزایش سطح التهاب نیز کمک‏کننده باشد. در واقع حضور این هورمون‏ها در پاکت­های پریودنتال باعث تغییراتی در کلونیزاسیون باکتریال⁽⁴⁾ و تغییراتی در پاسخ­های التهابی لثه⁽⁵⁾ می‏‏شود که این تغییرات باعث افزایش تعداد باکتری‏های پریوپاتوژن خصوصاً P.i می‏گردد.⁽⁶⁾ از طرفی بیماری­های پریودنتال که شایع­ترین آنها ژنژیویت و پریودنتیت است به صورت بیماری­های التهابی لثه یا بافت­های حمایت‏کننده دندان که توسط میکروارگانیسم­های خاص ایجاد می­شوند، شناخته می‏‏شوند.⁽⁷⁾

Usin و همکاران⁽⁸⁾ در مطالعه خود به این نتیجه رسیدند که شیوع بالای P.g در زمان بارداری با افزایش خطر ابتلا به پریودنتیت متوسط همراه بوده و این ارتباط در زنان با سن 30 سال یا مسن­تر مشخص شده است. در یک تحقیق دیگر مشخص شد که قرص­های ضدبارداری نباید به عنوان یک عامل افزایش خطر برای لثه و بیماری‏های پریودنتال در نظر گرفته شود.⁽⁹⁾ Domingues و همکاران⁽¹⁰⁾ که در بررسی اثر داروهای ضدبارداری خوراکی ترکیبی روی وضعیت پریودنتال نشان دادند که مصرف این داروها می­تواند روی وضعیت پریودنتال بیماران اثر بگذارد و این اثر مستقل از سطح تجمع پلاک یا طول مدت مصرف دارو است و باعث افزایش التهاب لثه می‏‏شود. Brusca و همکاران⁽¹¹⁾ به این نتیجه رسیدند که پریودنتیت شدید و نیز تعداد کشت­های مثبت کاندیدا و سطح پریوپاتوژن در زنان مصرف‏کننده داروهای ضدبارداری خوراکی بالاتر بوده است.

از آن جایی که برنامه کنترل جمعیت در رأس برنامه‏های اجرایی در بسیاری کشورها بوده و از آنجایی که یکی از پرمصرف­ترین روش­ها در این زمینه استفاده از قرص­های ضدبارداری جدید با دوز پائین می­باشد و نیز با توجه به ضد و نقیض بودن مطالعات قبلی و لزوم تحقیقات و مطالعات در این زمینه، بر آن شدیم که به بررسی تاثیر این داروها بر روی میزان و نوع باکتری­های زیرلثه­ای بپردازیم.

مواد و روش­ها

مطالعه حاضر از نوع کلینیکی مورد- شاهدی می­باشد. 44 بیمار در محدوده سنی 35-15 سال، از بین خانم‏های مراجعه‏کننده به دانشکده دندانپزشکی دانشگاه آزاد اصفهان (خوراسگان) انتخاب شدند. 44 نفر دیگر که قرص‏های ضدبارداری خوراکی مصرف نمی­کردند، در گروه شاهد قرار گرفتند. زنان باردار یا دچار بیماری سیستمیک خاص، مصرف‏کنندگان دخانیات، الکل، داروهای خاص، آنتی­بیوتیک، افرادی که در یک سال گذشته تحت درمان پریودنتال قرار گرفته بودند و افرادی که پلاک ایندکس بالای 40 درصد داشتند، از مطالعه خارج شدند. دوز داروی مصرفی و مدت زمان مصرف دارو از آنها سوال می­شد و در پرونده ثبت می­گردید. افرادی که بیش از 6 ماه قرص ضدبارداری مصرف کرده بودند، به عنوان گروه هدف انتخاب شدند.

پس از پایان معاینات، محیط دهان شسته و خشک شد و پس از ایزولاسیون کامل، از مایع شیار لثه­ای سه ناحیه (دو ناحیه قدامی و یک ناحیه خلفی) توسط کن کاغذی نمونه­گیری صورت گرفت.

بعد از 3 دقیقه، کن کاغذی خارج شد و در نزدیک چراغ الکلی به داخل لوله آزمایش به عنوان محیط ترانسپورت قرار می­گرفت. سپس لوله­های حاوی نمونه در نزدیک چراغ الکلی به داخل جار بی­هوازی انتقال داده و کمتر از یک ساعت به آزمایشگاه تحویل داده می­شد. در آزمایشگاه قبل از کشت، نمونه­ها به مدت 30 ثانیه ویبره شدند و سپس با لوپ­های استاندارد روی محیط کشت مربوطه، کشت داده شدند. جهت کشت باکتری­های بی‏هوازی از محیط بروسلا آگار حاوی 5 درصد خون گوسفند دفیبرینه استفاده شد. همچنین جهت غنی‏سازی این محیط از سرم آب به میزان 5 درصد ویتامین K1 استفاده شد. به منظور انتخابی شدن محیط کشت برای باکتری P.g از آنتی­بیوتیک سیتین، برای باکتری P.i از آنتی‏بیوتیک وانکومایسین و برای باکتری A.a از آنتی‏بیوتیک کانامایسین و وانکومایسین استفاده شد. پلیت‏های مذکور در جار بی­هوازی به مدت یک هفته در دمای 37 درجه در انکوباتور نگهداری و سپس توسط دستگاه کلونی شمار، شمارش شدند.

جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از آزمون t مستقل و نرم‏افزار آماری SPSS استفاده گردید و سطح معنی‏دار 05/0P< در نظر گرفته شد.

یافته‏ها

میانگین تعداد کل کلونی­‏های باکتری‏های زیر لثه‏ای بی‏هوازی در خانم‏های مصرف‏کننده قرص­های ضدبارداری به طور معنی‏داری بیشتر از خانم‏های غیرمصرف‏کننده بود (001/0P<). همچنین میانگین باکتری A.a (001/0P<)، باکتری P.g (03/0P=) و باکتری P.i (001/0P<) در خانم‏های مصرف‏کننده قرص­های ضدبارداری به طور معنی‏داری بیشتر از خانم‏های غیرمصرف‏کننده بود (001/0P<) (جدول 1)

بحث

در مطالعه حاضر از مایع شیار لثه­ای افراد مصرف‏کننده و غیرمصرف‏کننده قرص­های ضدبارداری خوراکی نمونه‏گیری به عمل آمد و باکتری­های پریوپاتوژن زیرلثه‏ای در مایع شیار لثه­ای در دو گروه بررسی شد. نتایج به دست آمده نشان داد که میانگین باکتری­های زیرلثه­ای A.a، P.g و P.i در گروه مصرف‏کننده قرص­های ضدبارداری به طور معنی‏داری بیشتر از افراد غیرمصرف‏کننده است و متعاقب آن افراد مصرف‏کننده سلامت پریودنتالی ضعیف­تری داشتند.

بیماری پریودنتال یک بیماری مولتی فاکتوریال است که ریسک فاکتورهای متعدد فردی و محیطی در ایجاد آن دخیل می‏باشد. از جمله مهم‏ترین این ریسک فاکتورها وجود باکتری‏های پریوپاتوژن می‏باشد. از طرفی بعضی از فاکتورهای سیستمیک و موضعی بر سطح پریوپاتوژن‏ها اثر می‏گذارند که از آن جمله می‏توان به سطح هورمون‏های جنسی اشاره نمود.

به طور کلی ژنژیویت در زمان­هایی که تعادل هورمونی به هم می­خورد از جمله حاملگی، بلوغ و یائسگی سبب این فرضیه می­شود که هورمون­های بارداری خصوصاً استروژن و پروژسترون فاکتورهای علتی در این زمینه هستند.⁽¹²⁾ سرکوب سیستم ایمنی به واسطه سلولی و کاهش کموتاکسی نوتروفیل­ها و افزایش تعدادی از پریوپاتوژن­ها خصوصاً A.a، P.g، P.i و مختل شدن تعادل سیستم فیبرینولتیک تحت تأثیر پروژسترون از جمله مکانیسم‏های دخیل می‏باشد.⁽¹³⁾

به طور کلی نمای کلینیکی تغییرات لثه­ای در زنانی که قرص­های ضدبارداری خوراکی مصرف می­کنند مشابه زنان باردار است، با این تفاوت که تغییرات در زنانی که قرص­های ضدبارداری مصرف می­کنند در زمان طولانی‏تری صورت می­گیرد. این زنان با آماس مزمن لثه‏ای مواجه هستند و با به حداقل رساندن میزان پلاک و حداقل مصرف این قرص­ها می­توان از بروز این ژنژیویت جلوگیری نمود یا میزان آن را کاهش داد.⁽¹⁴⁾

جدول 1 : میانگین تعداد باکتری­های P.i، P.g، A.a و کل کلونی‏های باکتری­های زیر لثه­ای بی­هوازی در دو گروه مورد و شاهد