سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

طیبی, مهدی, محمدی روزبهانی, مریم, چراغی, محبوبه, دشتی, سولماز, بهباش, روشنا. (1404). ارزیابی غلظت فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم سنقر تالابی (Circus aeruginosus) و سارگپه معمولی (Buteo buteo). , 11(3), 124-139. doi: 10.22038/jreh.2025.27120
مهدی طیبی; مریم محمدی روزبهانی; محبوبه چراغی; سولماز دشتی; روشنا بهباش. "ارزیابی غلظت فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم سنقر تالابی (Circus aeruginosus) و سارگپه معمولی (Buteo buteo)". , 11, 3, 1404, 124-139. doi: 10.22038/jreh.2025.27120
طیبی, مهدی, محمدی روزبهانی, مریم, چراغی, محبوبه, دشتی, سولماز, بهباش, روشنا. (1404). 'ارزیابی غلظت فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم سنقر تالابی (Circus aeruginosus) و سارگپه معمولی (Buteo buteo)', , 11(3), pp. 124-139. doi: 10.22038/jreh.2025.27120
طیبی, مهدی, محمدی روزبهانی, مریم, چراغی, محبوبه, دشتی, سولماز, بهباش, روشنا. ارزیابی غلظت فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم سنقر تالابی (Circus aeruginosus) و سارگپه معمولی (Buteo buteo). , 1404; 11(3): 124-139. doi: 10.22038/jreh.2025.27120

ارزیابی غلظت فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم سنقر تالابی (Circus aeruginosus) و سارگپه معمولی (Buteo buteo)

مجله پژوهش در بهداشت محیط
دوره 11، شماره 3 - شماره پیاپی 43، مهر 1404، صفحه 124-139    اصل مقاله (1.35 M)
نوع مقاله: مقالات پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22038/jreh.2025.27120
نویسندگان
مهدی طیبی؛ مریم محمدی روزبهانی* ؛ محبوبه چراغی؛ سولماز دشتی؛ روشنا بهباش
گروه محیط زیست، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
چکیده
زمینه و هدف: پرندگان آبزی و خشکی زی از شاخص های زیستی آلاینده های محیط زیست هستند که می توان از اندام های این موجودات زنده برای تعیین وضعیت آلودگی استفاده کرد. این پژوهش با هدف ارزیابی فلزات سنگین و هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای در پر دم پرندگان بومی به عنوان نشانگرهای آلودگی محیط زیست شرکت بهره‌برداری نفت و گاز آغاجاری انجام شد.

مواد و روش ها: در این تحقیق نمونه‌های آب، خاک و پر دم پرندگان از خور امیدیه نمونه‌برداری شدند. برای اندازه‌گیری فلزات سنگین در پر دم پرندگان از طیف‌سنجی جذب اتمی غیرگرافیتی و دستگاه Varian Spectr AA 220 استفاده شد.

یافته ها: غلظت نیکل، سرب، جیوه، کروم، کادمیوم و وانادیوم در پر دم سنقر تالابی به‌ترتیب 0/12، 1/92، 0/12، 0/12، 0/10 و 0/13 میلی‌گرم بر کیلوگرم و در پر دم سارگپه معمولی نیز به‌ترتیب 0/15، 0/31، 0/1، 0/14، 0/12 و 0/12 میلی‌گرم بر کیلوگرم به‌دست آمد. کریسن، بنزو بی‌فلورانتین، بنزوآپیرن و ایندنوپیرن در بافت پر دم دو گونه سنقر تالابی و سارگپه معمولی به‌ترتیب 10، 10، 12 و 10 نانوگرم بر گرم به دست آمد. در پر دم سارگپه معمولی آسنافتن و آنتراسن  نیز 10 و 12 نانوگرم بر گرم بود. غلظت نیکل، سرب، جیوه، کروم، کادمیوم و وانادیوم در آب 27/20، 21/20، 4/11، 22/40، 0/73 و 2038 میلی‌گرم بر لیتر به‌دست آمد و غلظت این فلزات در خاک به‌ترتیب 85/10، 14/90، 2/80، 102/50، 0/41 و 60/50 میلی‌گرم بر کیلوگرم بود.

نتیجه گیری: بررسی شاخص‌های انباشت زیستی و تغلیظ زیستی فلزات سنگین در پر دم دو گونه پرنده سنقر تالابی و سارگپه معمولی نشان‌‌دهنده‌ی سطح قابل توجهی از آلودگی فلزات سنگین و ترکیبات آروماتیک چندحلقه ای در نمونه‌های آب، خاک و دو گونه سارگپه معمولی و سنقر تالابی در منطقه نفت و گاز آغاجاری در استان خوزستان می باشد که تأثیر فعالیت‌های انسانی بر محیط زیست منطقه مورد مطالعه را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
شاخص های زیستی آلاینده ها؛ آلودگی مناطق بهره برداری نفت و گاز؛ فلزات سنگین؛ هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای
مراجع
  1. Edokpayi, J.N., Odiyo, J.O., Popoola, O.E. and Msagati, T.A., 2016. Determination and distribution of polycyclic aromatic hydrocarbons in rivers, sediments and wastewater effluents in Vhembe District, South Africa. International journal of environmental research and public health, 13(4), p.387. https://doi.org/10.3390/ijerph13040387 PMid:27043597 PMCid:PMC4847049
  2. Velandia-Aquino, L.B., Botello, A.V., Ponce-Vélez, G., Namihira-Santillán, P.E. and Villanueva-Fragoso, S., 2024. Vertical distribution of potentially toxic metals and PAHs in the Alvarado Lagoon, Veracruz in the southern Gulf of Mexico. Estuaries and Coasts, 47(8), pp.2589-2602. https://doi.org/10.1007/s12237-023-01307-6
  3. Bandowe, B.A.M., Shukurov, N., Leimer, S., Kersten, M., Steinberger, Y. and Wilcke, W., 2021. Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in soils of an industrial area in semi-arid Uzbekistan: spatial distribution, relationship with trace metals and risk assessment. Environmental Geochemistry and Health, 43(11), pp.4847-4861. https://doi.org/10.1007/s10653-021-00974-3 PMid:34041653 PMCid:PMC8528758
  4. Provencher, J.F., Thomas, P.J., Pauli, B., Braune, B.M., Franckowiak, R.P., Gendron, M., Savard, G., Sarma, S.N., Crump, D., Zahaby, Y. and O'Brien, J., 2020. Polycyclic aromatic compounds (PACs) and trace elements in four marine bird species from northern Canada in a region of natural marine oil and gas seeps. Science of the Total Environment, 744, p.140959. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.140959 PMid:32711326
  5. Waszak, I., Jonko-Sobuś, K., Ożarowska, A. and Zaniewicz, G., 2021. Estimation of native and alkylated polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in seabirds from the south coast of the Baltic Sea. Environmental Science and Pollution Research, 28(4), pp.4366-4376. https://doi.org/10.1007/s11356-020-10653-y PMid:32940838 PMCid:PMC7835302
  6. Berrios-Rolon, P.J., Cotto, M.C. and Marquez, F., 2025. Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) in Freshwater Systems: A Comprehensive Review of Sources, Distribution, and Ecotoxicological Impacts. Toxics, 13(4), p.321. https://doi.org/10.3390/toxics13040321 PMid:40278637 PMCid:PMC12031217
  7. Dhar, K., Subashchandrabose, S.R., Venkateswarlu, K., Krishnan, K. and Megharaj, M., 2019. Anaerobic microbial degradation of polycyclic aromatic hydrocarbons: a comprehensive review. Reviews of Environmental Contamination and Toxicology Volume 251, pp.25-108. https://doi.org/10.1007/398_2019_29 PMid:31011832
  8. Rahimi Moazampour, S., Nabavi, S.M.B., Mohammadi Roozbahani, M. and Khodadadi, M., 2023. Determination of total petroleum hydrocarbons and selected heavy metal (Pb, CO, V, Ni) concentration levels in surficial sediments of the Arvand River Estuary and their impact on benthic macroinvertebrates assemblages. International Journal of Environmental Analytical Chemistry, 103(12), pp.2841-2857. https://doi.org/10.1080/03067319.2021.1900143
  9. Asl, A.G., Nabavi, S.M.B., Rouzbahani, M.M., Alipour, S.S. and Monavari, S.M., 2023. Persistent organic pollutants influence the marine benthic macroinvertebrate assemblages in surface sediments of Nayband National Park and Bay, Northern Persian Gulf, Iran. Environmental Science and Pollution Research, 30(11), pp.30254-30270. https://doi.org/10.1007/s11356-022-24232-w PMid:36422775
  10. Mansouri Moghadam, S., Payandeh, K., Koushafar, A., Goosheh, M. and Mohammadi Rouzbahani, M., 2024. Level of heavy metals and environmental pollution index in Ahvaz, Southwest Iran. Scientific Reports, 14(1), p.14754. https://doi.org/10.1038/s41598-024-64192-4 PMid:38926447 PMCid:PMC11208444
  11. Velayatzadeh, M. and Payandeh, K., 2020. Effect of household water treatment on the concentration of heavy metals of drinking water in Ahvaz city. Iranian South Medical Journal, 22(6), pp.402-414. [In Persian]. https://doi.org/10.29252/ismj.22.6.402
  12. Gholami, Z., Mohammadi Rouzbahani, M., Payanadeh, K. and Sabzalipour, S., 2025. Carcinogenic and Non-carcinogenic Risk Index of As, Pb and Cr in Corn (Zea Mays) of Shushtar and Andimeshk Agricultural Fields. Journal of Research in Environmental Health. 11 (2), pp. 80-94. [In Persian].
  13. Birgani, S., Mohammadi Roozbahani, M., Behbash, R. and Sabzalipour, S., 2025. Study of biological indicators of heavy metal pollution in sediments and plants of Hoor-Al-Azim wetland. Environmental Monitoring and Assessment, 197(3), p. 312. https://doi.org/10.1007/s10661-025-13739-7 PMid:39966218
  14. Fouladi, M., Mohammadi Rouzbahani, M., Attar Roshan, S. and SabzAlipour, S., 2021. Health risk assessment of potentially toxic elements in common cultivated rice (Oryza sativa) emphasis on environmental pollution. Toxin Reviews, 40(4), pp. 1019-1034. https://doi.org/10.1080/15569543.2020.1818106
  15. Moradi, V., Halldorson, T., Xia, Z., Vitharana, N., Marvin, C., Thomas, P.J., Sorais, M., Crossin, G.T. and Tomy, G., 2023. Determining Polycyclic Aromatic Compounds in Bird Feathers Using Pressurized Fluid Extraction. Separations, 10(9), p.503. https://doi.org/10.3390/separations10090503
  16. Oyekunle, J.A., Inalegwu, S.A., Fagbuyi, A.O., Adekunle, A.S. and Ore, O.T., 2023. Evaluation of polycyclic aromatic hydrocarbons and potentially toxic metals in commonly consumed pasta products available in the Nigerian Markets. Journal of Trace Elements and Minerals, 4, p.100077. https://doi.org/10.1016/j.jtemin.2023.100077
  17. Islam, M.S.M.M., Saiba, A.I., Al Faed, T., Rahman, L., Bakar, M.A. and Kundu, G.K., 2026. Investigation of the accumulation and sources of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and mercury (Hg) in marine fish from the northern Bay of Bengal using a multi-tool approach. Marine Pollution Bulletin, 222, p.118633. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2025.118633 PMid:40884856
  18. Hasan, G.A., Rinky, F., Ahmed, K.S., Sikdar, K. and Moniruzzaman, M., 2025. Assessment of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) and heavy metal contamination in Shitalakshya River water: ecological and health risk implications. Environmental Monitoring and Assessment, 197(3), p.282. https://doi.org/10.1007/s10661-025-13750-y PMid:39939546
  19. Khwankitrittikul, P., Poapolathep, A., Poapolathep, S., Prasanwong, C., Kulprasertsri, S., Khidkhan, K., 2024. Species Differences and Tissue Distribution of Heavy Metal Residues in Wild Birds. Animals, 14(2), p. 308. https://doi.org/10.3390/ani14020308 PMid:38254477 PMCid:PMC10812407
  20. Laguerre, A. and Gall, E.T., 2023. Measurement of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) on Indoor Materials: Method Development. ACS omega, 8(23), pp. 20634-20641. https://doi.org/10.1021/acsomega.3c01184 PMid:37332781 PMCid:PMC10268631
  21. Shahpoury, P., Wnorowski, A., Harner, T., Saini, A. and Halappanavar, S., 2024. A method for measuring the bioaccessibility of polycyclic aromatic hydrocarbons in cell culture media. Chemosphere, 351, p. 141257. https://doi.org/10.1016/j.chemosphere.2024.141257 PMid:38244871
  22. Chiou, C.T., 2002, Bio concentration of organic contaminants, in Partition and Adsorption of Organic Contaminants in Environmental Systems: Hoboken, NJ, John Wiley and Sons, Inc., p. 257. https://doi.org/10.1002/0471264326
  23. Bervoets, L., Voets, J., Covaci, A., Chu, S., Qadah, D., Smolders, R., Schepens, P., Blust, R., 2005. Use of transplanted zebra mussels (Dreissena polymorpha) to assess the bioavailability of micro contaminants in Flemish surface waters. Environmental Science and Technology 39, 1492-1505. https://doi.org/10.1021/es049048t PMid:15819201
  24. Burger, J. and Gochfeld, M., 2000. Metals in albatross feathers from Midway Atoll: influence of species, age, and nest location. Environmental research, 82(3), pp.207-221. https://doi.org/10.1006/enrs.1999.4015 PMid:10702328
  25. Farahnasab, A., Chamani, A. and Rahimi, R., 2024. Determination of Potentially Toxic Elements Concentrations in Common Moorhen (Gallinula Chloropus) in the Zayanderud River. Journal of Research in Environmental Health, 10(2), pp.111-121. [In Persian].
  26. Naccari, C., Cristani, M., Cimino, F., Arcoraci, T. and Trombetta, D., 2009. Common buzzards (Buteo buteo) bio-indicators of heavy metals pollution in Sicily (Italy). Environment International, 35(3), pp. 594-598.‏ https://doi.org/10.1016/j.envint.2008.11.002 PMid:19167074
  27. Sani, A., Lawal Abdullahi, I. and Salmanu, T., 2020. Assessment of heavy metals profile in feathers of birds from Kano metropolis, Nigeria, in 2019. Environmental Health Engineering and Management Journal, 7(4), pp. 257-262. https://doi.org/10.34172/EHEM.2020.30
  28. Garip, Z., Ektiren, R., Temamogulları, F. and Karakas, A., 2024. Evaluation of heavy metal (As, Hg, Zn, Cu and Se) levels in wild birds of prey and aquatic habitats. Revista Cientifica de la Facultade de Veterinaria, 34(1), p. e34319. https://doi.org/10.52973/rcfcv-e34319
  29. Van Assche, F.J., 1998. A stepwise model to quantify the relative contribution of different environmental sources to human cadmium exposure. NiCad '98, Prague, Czech Republic, September, pp. 21-22.
  30. Aziz, B., Zubair, M., Irshad, N., Ahmad, K. S., Mahmood, M., Tahir, M. M. ... and Shaheen, A., 2021. Biomonitoring of toxic metals in feathers of birds from North-Eastern Pakistan. Bulletin of environmental contamination and toxicology, 106(5), pp. 805-811.‏ https://doi.org/10.1007/s00128-021-03184-w PMid:33743020 PMCid:PMC8049892
  31. Movalli, P., Dekker, R., Koschorreck, J. and Treu, G., 2017. Bringing together raptor collections in Europe for contaminant research and monitoring in relation to chemicals regulations. Environmental Science and Pollution Research, 24(31), pp. 24057-24060. https://doi.org/10.1007/s11356-017-0096-x PMid:28918578 PMCid:PMC5655541
  32. Jaspers, V. L., Covaci, A., Herzke, D., Eulaers, I. and Eens, M., 2019. Bird feathers as a biomonitor for environmental pollutants: prospects and pitfalls. Trends in Analytical Chemistry, 118, pp. 223-226. https://doi.org/10.1016/j.trac.2019.05.019
  33. Battaglia, A., Ghidini, S., Campanini, G. and Spaggiari, R., 2005. Heavy metal contamination in little owl (Athene noctua) and common buzzard (Buteo buteo) from northern Italy. Ecotoxicology and Environmental Safety, 60(1), pp. 61-66.‏ https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2003.12.019 PMid:15482841
  34. Jager, L. P., Rijnierse, F. V., Esselink, H. and Baars, A.J., 1996. Biomonitoring with the buzzard Buteo buteo in the Netherlands: heavy metals and sources of variation. Journal für Ornithologie, 137(3), pp. 295-318.‏ https://doi.org/10.1007/BF01651071
  35. Azizoglu, E. and Ozdemir, O., 2025. Biomonitoring of heavy metals in the feathers raptors from eastern Anatolia of Türkiye. Frontiers in Ecology and Evolution, 13, pp. 1647589.‏ https://doi.org/10.3389/fevo.2025.1647589
  36. Neff, J.M., Stout, S.A. and Gunster, D.G., 2005. Ecological risk assessment of polycyclic aromatic hydrocarbons in sediments: identifying sources and ecological hazard. Integrated environmental assessment and management, 1(1), pp.22-33. https://doi.org/10.1897/IEAM_2004a-016.1 PMid:16637144
  37. Wong, F., Harner, T., Liu, Q.T. and Diamond, M.L., 2004. Using experimental and forest soils to investigate the uptake of polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) along an urban-rural gradient. Environmental Pollution, 129(3), pp.387-398. https://doi.org/10.1016/j.envpol.2003.12.006 PMid:15016460
  38. Power, A., White, P., McHugh, B., Berrow, S., McKeown, A., Crowley, D., Newton, S., McGovern, E., Murphy, S. and O'Connor, I., 2021. Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in seabird eggs in Ireland. Marine Pollution Bulletin, 170, p.112636. https://doi.org/10.1016/j.marpolbul.2021.112636 PMid:34153853
  39. Fernie, K.J., Marteinson, S.C., Chen, D., Eng, A., Harner, T., Smits, J.E. and Soos, C., 2018. Elevated exposure, uptake and accumulation of polycyclic aromatic hydrocarbons by nestling tree swallows (Tachycineta bicolor) through multiple exposure routes in active mining-related areas of the Athabasca oil sands region. Science of the Total Environment, 624, pp.250-261. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2017.12.123 PMid:29253773
  40. Munishi, L.K., Ndakidemi, P.A., Blake, W., Comber, S. and Hutchinson, T.H., 2021. Accumulation and bioconcentration of heavy metals in two phases from agricultural soil to plants in Usangu agroecosystem-Tanzania. Heliyon, 7(7), e07514. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07514 PMid:34296014 PMCid:PMC8282977
  41. Kihampa, C. and Mwegoha, W.J., 2010. Heavy metals accumulation in vegetables grown along the Msimbazi River in Dar es Salaam, Tanzania. International Journal of Biological and Chemical Sciences, 4(6), pp. 1932-1938. https://doi.org/10.4314/ijbcs.v4i6.64947
  42. Nangbes, J.G., Adamu, H.M. and Hassan, U.F., 2023. Bioaccumulation and Risk Analysis of Selected Heavy Metals in Clarias Gariapinus and Tilapia Zili Fish Species of Abandoned Mining Ponds. OPSearch: American Journal of Open Research, 2(3), pp.109-123. https://doi.org/10.58811/opsearch.v2i3.47
  43. Gobas, F.A.P.C., and Zhang, X. 1992. Measuring bioconcentration factors and rate constants of chemicals in aquatic organisms under conditions of variable water concentrations and short exposure time. Chemosphere, 25: 1961-1971. https://doi.org/10.1016/0045-6535(92)90035-P
  44. Gobas, F.A.P.C., Clark, K.E., Shiu, W.Y., and Mackay, D. 1989. Bioconcentration of polybrominated benzenes and biphenyls and related superhydrophobic chemicals in fish: role of bioavailability and elimination into the feces. Environ. Toxicol. Chem. 8: 231-245. https://doi.org/10.1002/etc.5620080306
  45. Gobas, F.A.P.C., Kelly, B.C., and Arnot, J.A. 2003. Quantitative structure-activity relationships for predicting the bioaccumulation of POPs in terrestrial food webs. QSAR Comb. Sci. 22: 329-336. https://doi.org/10.1002/qsar.200390022
  46. Arnot, J.A. and Gobas, F.A., 2006. A review of bioconcentration factor (BCF) and bioaccumulation factor (BAF) assessments for organic chemicals in aquatic organisms. Environmental Reviews, 14(4), pp.257-297. https://doi.org/10.1139/a06-005
  47. Asgari, G., Salari, M., Seidmohammadi, A., Akbari-Adergani, B., Mahvi, A.H., Kamari, N., Rastegar, K.E. and Faraji, H., 2025. Investigation and risk assessment of fluoride concentration in drinking water, soil and food products in Hamedan rural areas. Scientific Reports, 15(1), p.18458. https://doi.org/10.1038/s41598-025-99462-2 PMid:40425740 PMCid:PMC12116910
  48. Abdipour, H., Asgari, G. and Shokoohi, R., 2025. A review of microplastics pollution in dams globally: Consequences and future outlook. Journal of Contaminant Hydrology, p.104730. https://doi.org/10.1016/j.jconhyd.2025.104730 PMid:40975906
  49. Asgari, G. and Abdipour, H., 2025. Ecological risk assessment and distribution of heavy metals (Pb, Cr, Ni, as, Co and Mn) in soil of Douroud city, Iran. Soil and Sediment Contamination: An International Journal, pp.1-18. https://doi.org/10.1080/15320383.2025.2527156
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 337
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 165