مقدمه

امروزه استفاده از گیاهان دارویی به دلیل عوارض جانبی کمتر نسبت به داروهای شیمیایی در درمان بسیاری از بیماری‏ها به ویژه بیماری‏های عفونی روند رو به رشدی یافته است.⁽¹⁾ چای را می‏توان به عنوان یکی از گیاهان دارویی به حساب آورد که از عمده‏ترین نوشیدنی‏ها در دنیا می‏باشد. برگ‏های گیاه کاملیا سینسیز^[1]برای تهیه چای بلافاصله بعد از برداشت تحت حرارت و مالش قرار می‏گیرد تا برگ‏های سبز تخمیر یافته و چای فرآوری گردد.⁽²⁾ چای تقریباً شامل 400 ترکیب فعال زیستی می‏باشد که یک سوم آنها پلی‏فنول‏ها می‏باشد.⁽³⁾ پلی‏فنول موجود در چای شامل یک گروه بزرگ از مواد تحت عنوان کاتچین‏ها^[2] می‏باشد که وجود این ترکیب در چای می‏تواند اثرات مفید و بالقوه چای در سلامت دهان را توجیه کند.⁽⁴⁾ گروه‏های اصلی کاتچین موجود در چای شامل Epicatechingallat (ECG)، Gallocatechingallat (GCG)، Epigallocatechin (EGC)، Epigallocatechingallate (EGCG) و Epicatechin (EC) می‏باشد و فعال‏ترین جزء این کاتچین‏ها EGCG می‏باشد.⁽⁵⁾ چای سبز مدت زمان کمی تخمیر می‏شود و دارای مقادیر زیادی از کاتچین (پلی‏فنول) می‏باشد در حالی که چای سیاه مدت زمان بیشتری دچار تخمیر گشته و میزان کاتچین بیشتری در آن تجزیه می‏شود.⁽⁶⁾ چای سبز به خاطر دارا بودن این ترکیبات، خواص منحصر به فردی از جمله آنتی‏اکسیدان، ضدالتهاب، ضدسرطان، ضدباکتری، ضدپوسیدگی و کاهش دهنده التهاب لثه‏ای دارد.^(8و7)

پوسیدگی دندان به دلیلمیکروارگانیسم‏های فراوان موجود در دهان مثل استرپتوکوک موتانس اتفاق می‏افتد.⁽⁹⁾ استرپتوکوک‏های گروه موتانس و لاکتوباسیل‏ها قادر به تولید مقادیر زیادی اسید بوده، تحمل بالایی نسبت به محیط اسیدی دارند.⁽¹⁰⁾ مواد آنتی‏پلاک تجاری عمدتاًَ ترکیبات آنتی‏باکتریال می‏باشند، اما این ترکیبات می‏توانند فلور باکتریال دهان را برهم زنند و منجر به القا و افزایش رشد پاتوژن‏های فرصت طلب از جمله کاندیدا آلبیکانس شوند. در مطالعات انجام شده بر روی عوامل آنتی‏پلاک، برای پیشگیری از بروز پوسیدگی‏های دندانی، نشان داده شده است که برخی انواع چای و اجزای آن می‏تواند بر فعالیت باکتری استرپتوکوک موتانس و میزان بروز پوسیدگی موثر واقع شوند.^(12و11) شواهدی دال بر تاثیر چای سبز در کاهش پوسدگی دندانی در انسان‏ها و حیوانات آزمایشگاهی ذکر شده است بر این اساس که چای سبز می‏تواند سطح استرپتوکوک موتانس در جریان بزاق را به طور چشمگیری کاهش داده و احتمال پوسیدگی را کاهش دهد. از سویی شواهدی دال بر تاثیر غیرمستقیم آنتی‏باکتریال از طریق افزایش ترشح ترکیبات محافظت‏کننده بزاق همچون ایمنوگلوبولین‏ها، لیزوزیم، لاکتوفرین، هیستاتین‏ها و موسین موجود می‏باشد.⁽¹³⁾ از دیگرمکانیسم‏های دخیل در کاهش پوسیدگی می‏توان به تاثیر چای سبز در کنترل PH اشاره کرد؛ عصاره EGCG موجود در چای سبز از طریق مهار آنزیم لاکتات دهیدروژناز، تولید اسید به دنبال مصرف شکر را کاهش می‏دهد.⁽¹⁴⁾ همچنین پلی‏فنول‏ها به طور محسوسی می‏توانند مانع چسبیدن باکتری‏های دهان به لایه گلیکوپروتئین سطح دندان‏ها شوند.⁽¹⁵⁾

ژنژیویت و پریودنتیت از جمله بیماری‏های التهابی دهان می‏باشد که علت اولیه آنها باکتری‏هایی است که باعث از بین رفتن بافت لثه‏ای و اتصالات پریودنشیم می‏شود.⁽¹⁶⁾ در ژنژیویت لثه‏ها قرمز و متورم و در پریودنتیت لثه‏ها تحلیل رفته و پاکت ایجاد می شود.⁽¹⁷⁾ در مطالعات زیادی نشان داده شده است که ترکیبات طبیعی می‏تواند به طور موثری در کنترل و پیشگیری از بیماری پریودنتال موثر باشد.⁽¹⁸⁾از جمله تاثیر مهاری چای سبز بر رشد باکتری‏هایی مثل P.Nigrescen، P.Intermedia، P.Gingivalis که عامل ایجاد‏کننده بیماری لثه‏ای می‏باشد، پیشنهاد شده است.⁽¹⁹⁾ چای سبز به مقدار زیادی ترکیبات پلی‏فنول دارد که مطالعات زیادی برای این ترکیبات اثرات آنتی‏اکسیدان قایل شده‏اند تا آنجا که این اثر را حتی از اثر آنتی‏اکسیدان ویتامین Cهم بیشتر می‏دانند.⁽²⁰⁾ از سویی مطالعات آزمایشگاهی تاثیر کاتچین‏های موجود در چای سبز بر کاهش رشد P Gingivalis، P.Intermedia و کاهش قدرت چسبندگی P.Gingivalis به سطح سلول‏های اپی‏تلیال را نشان داده‏اند.⁽²¹⁾ همچنین خاصیت آنتی‏اکسیدانی چای سبز نیز می‏تواند باعث کنترل پریودنتیت شود.⁽²²⁾

هدف ما در این مطالعه بررسی اثربخشی یا کارآمدی مصرف چای سبز در کنترل و کاهش بیماری‏های پریودنتال و پوسیدگی دندان بر اساس مرور نظام‏مند مطالعات کارآزمایی بالینی بود.

مواد و روش‏ها

مطالعه در قالب مرور نظام‏مند شواهد موجود در پایگاه‏های داده‏ای الکترونیک و غیرالکترونیک می‏باشد.

معیار ورود مطالعات و نوع شرکت کنندگان: در مطالعه حاضرتنها مطالعات کارآزمایی بالینی تصادفی لحاظ شدند که مداخله آنها به شکل مصرف دهانشویه چای سبز، مصرف روزانه چای سبز، استفاده موضعی از چای سبز و آدامس حاوی چای سبز بودند. همچنین تنها مقالاتی مورد بررسی قرار گرفتند که شرکت‏کنندگان آن‏ها (در رده‏های سنی مختلف) هیچ گونه بیماری سیستمیک نداشتند و فاقد بیماری پریودنتال حاد بودند. محدوده زمانی برای جستجو وجود نداشت و کلیه مقالات تا دسامبر 2012 (آبان 1391) وارد مطالعه گردیدند.

 پیامدهای مورد ارزیابی: پیامدهای اولیه‏ای که از مقالات استخراج و مورد بررسی قرار گرفت شامل تاثیر چای سبز در کاهش میزان پلاک، کاهش میزان پوسیدگی، کاهش میزان خونریزی در هنگام پروب کردن، کاهش ایندکس پلاک، کاهش عمق پاکت در هنگام پروب کردن و افزایش بازسازی بافت‏های نگهدارنده بود. پیامدهای ثانویه‏ای که مورد بررسی قرار گرفت شامل تغییر در کشت استرپتوکوک موتانس و لاکتوباسیل و تغییر ترکیبات بزاق بود. درنهایت عوارض جانبی مصرف چای نیزبه عنوان پیامدهای ایمنی مورد بررسی قرار گرفتند. عوارض احتمالی جانبی چای سبز عبارتند از: تحریک پذیری، کم خوابی، تاکیکاردی، عصبانیت.⁽²³⁾

شیوه‏های جست‏و‏جو برای شناسایی مقالات: جست وجوی الکترونیکی شامل جستجو در پایگاه‏های داده‏‏ای الکترونیک قابل دسترسی Pubmed، Iranmedex، GoogleScholar و Cochraneبود. در پایگاه‏های داده‏ای Embase و Scopus با وجود اهمیت به علت عدم دسترسی، امکان جستجو نبود. مقالاتی که عنوان آنها با موضوع مورد مطالعه همخوانی نداشت، حذف گردیدند. پس از بررسی خلاصه مقاله‏های باقی مانده، تعداد دیگری از مقالات حذف شدند. برای انتخاب نهایی، متن کامل هر مقاله برگزیده توسط 2 نفر از نویسندگان و بر اساس معیارهای چک لیست CONSORT 2010⁽²⁴⁾ نمره‏دهی گردیدند. (پروتکل جست‏وجو در جدول 1). منابع ذکر شده در مقالات مرتبط نیز جهت یافتن مطالعات مرتبط دیگر مورد ارزیابی قرار گرفتند. تیم ارزیابی مقالات پیش از انجام کار آموزش دیده و کالیبراسیون لازم جهت همخوانی نحوه ارزیابی‏ها با کار بر روی چند مقاله مشترک کسب گردید. در این مطالعه محدودیت زبانی اعمال نگردید. جست‏وجوی غیرالکترونیک منابع شامل جستجوی دستی پایان‏نامه‏های ثبت شده عمومی و تخصصی در دانشکده دندانپزشکی و داروسازی علوم پزشکی اصفهان و جستجو در سایت SID بود.

استخراج اطلاعات و ارزیابی کیفیت مقالات: جزئیات مقالات در جدول 2، ارائه گردیده است. این جزئیات شامل عنوان مقاله، سال انتشار، نویسندگان، طرح مطالعه، خصوصیات افراد شرکت‏کننده و تعداد آنها، پیامد‏های اصلی ارزیابی شده، نتایج اصلی و مدت زمان پیگیری بود. از این اطلاعات به منظور بررسی ارزش، تورش‏های احتمالی و ارزیابی هتروژنیسیتی مقالات استفاده شد. مطالعات براساس چک لیست‏های موجود (Consort 2010) مورد ارزیابی قرار گرفتند.⁽²⁴⁾ برای هر کدام از معیارهای چک لیست با توافق جمعی براساس میزان اهمیت هر معیار وزن دهی در نظر گرفته شد.

جدول 1 : پروتکل جستجو وکلید واژه‏ها در PubMed, Iranmedex, Google Scholar, Cochrane

Iranmedex:

1. Search for “green tea or camellia sinensis ”: 124 papers

2. Search for “green tea or camellia sinensis and periodontal disease or periodontitis or gingivitis or caries or anticaries”: 2 papers accept

Cochrane:

("green tea" OR "camellia sinensis") AND ("dental caries" OR gingival OR "pocket" OR periodontitis OR gingivitis OR plaque): 11 trials, 1 review

Google Scholar:

1. Search for “green tea or camellia sinensis and periodontitis or gingivitis”: 4 papers accept

2. Search for “green tea or camellia sinensis and caries or anticaries or plaque”: 3 papers accept

3. Search for “green tea or camellia sinensis and periodontal disease or periodontitis or gingivitis and caries or anticaries”: 2 papers accept

4. Search for “چای سبز و پوسیدگی یا ژنژیویت یا پریودنتیت" : 1 paper accept

 Total: 10 papers accept

بدین ترتیب مشخص بودن طرح مقاله در عنوان، داشتن خلاصه جامع و ساختاردار، توضیح نحوه کورسازی، واضح بودن اهداف و فرضیات، مشخص کردن پیامد‏های اولیه و ثانویه و طول مدت پیگیری مطالعه، نمره 2 و در غیراین صورت نمره 0 را به خود تعلق داد. مابقی معیارها در صورت لحاظ شدن در مقالات نمره 1 دریافت می‏کردند. مقالات با نمره حدنصاب 30 و بالاتر در مطالعه وارد شدند. در نهایت مطالعات براساس تاثیر آن‏ها بر بیماری‏های پریودنتال و پوسیدگی به زیرگروه‏هایی تقسیم‏بندی شده و نتایج هر کدام از آن‏ها مورد ارزیابی قرار گرفتند.

یافته‏ها

با جست‏و‏جو در پایگاه داده‏ای PubMed ابتدا 94 مقاله یافت شد که بعد از بررسی عنوان‏های مقالات، 37 مورد متناسب با موضوع مورد نظر بودند و در نهایت13 عنوان انتخاب شدند. نتیجه جست‏و‏جوی در جست‏و‏جو‏گر GoogleSchoolar منجر به یافتن 112 مورد شد که 10 عدد از آن‏ها متناسب با موضوع مورد نظر بودند. نتیجه جست‏و‏جوی در جست‏و‏جوگر IranMedex به این صورت بود که از بین 124 مقاله‏ای که راجع به چای سبز یافت شد، 2 عدد از آن‏ها متناسب با عنوان مورد نظر بودند. بعد از بررسی در جست‏و‏جوگر Cochrane هیچ مقاله مرتبط افزون بر Pubmed یافت نشد. پس از بررسی 1397 عدد پایان‏نامه عمومی در دانشکده دندانپزشکی اصفهان که در بین سال‏های 1364 تا 1390 نگارش شده بودند، هیچ کدام از آن‏ها متناسب با موضوع مورد نظر نبودند. پس از بررسی 270 عدد پایان‏نامه تخصصی که در بین سال‏های 1372 تا 1390 نگارش شده بودند، 4 عدد دارای عناوین متناسب با عنوان بودند که از بین این 4 عدد یک عدد مورد قبول واقع شد. پس از بررسی در بین پایان‏نامه‏های دانشکده داروسازی اصفهان، هیچ کدام مورد قبول واقع نشدند. از بین 25 مقاله‏ای که در اثر جست‏و‏جو در جست‏و‏جو گرهای الکترونیکی و غیرالکترونیکی یافت شد، 14 عدد مطالعه In vitro بودندکه حذف شدند. در نهایت بر اساس فرم چک لیست 8 عدد از مقالات یافت شده حائز امتیازلازم گشتند (جدول 2و نمودار 1). از میان مقالات یک مقاله مرتبط به زبان چینی بود که پس از مرور خلاصه مقاله، به علت عدم همخوانی با معیارهای ورود حذف گردید. 2 مقاله به زبان فارسی نگاشته شده بود که در بخش نتایج از دستاوردهای آن استفاده گردید.

یافته‏های بالینی: از بین 8 مطالعه انتخاب شده، در 4 مطالعه شرکت‏کنندگان در مطالعات از گروه بزرگسالان و در 4 مطالعه، شرکت‏کنندگان از گروه کودکان و نوجوانان بوده‏اند. 4 مورد استفاده از چای سبز در قالب دهانشویه، 2 مورد به صورت آدامس، 1 مطالعه به صورت مصرف روزانه چای سبز و یک مطالعه مصرف چای سبز به صورت موضعی ارزیابی شده بود. نتایج این مطالعات در دو دسته کلی بیماری‏های پریودنتال و پوسیدگی تقسیم و گزارش شدند:

الف- بیماری‏های پریودنتال: مطالعه جنابیان و همکاران⁽²⁵⁾ تحت عنوان بررسی اثر دهانشویه چای سبز بر ژنژیویت القاء شده با پلاک به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی روی دو گروه 25 نفر 16-14 ساله شاهد و مورد انجام شده است. یکی از پیامدها (GI) Gingival index بوده است. گروه آزمایش دهانشویه چای سبز 5% و گروه شاهد دهانشویه نرمالین سالین دریافت کرده بودند (هر دو گروه 2 بار در روز، هر بار 5 بار میلی‏لیتر برای مدت 30 ثانیه) و هر گروه به مدت 6 هفته پیگیری شدند. پیگیری هفته به هفته نشان داد که گروه مورد بهبودی (کاهش) قابل ملاحظه‏ای در GI (001/0>P) یافت. (البته به جز در هفته 2 تا 3 (27/0=P) پیامدهای دیگر شامل
Bleeding index (BI) و  Plaque index (PI) بوده که در گروه مطالعه BI, PI بهبودی قابل ملاحظه‏ای داشتند (001/0>P) لیکن نسبت به گروه کنترل در مورد هرسه شاخص اختلاف معنی‏دار نبود. مطالعه Kudva و همکاران⁽²⁶⁾ جهت ارزیابی تاثیر چای سبز به عنوان داروی با استفاده موضعی برای کمک به جرم گیری و تمیز سازی سطح ریشه در بیماران با پریودنتیت مزمن طرح‏ریزی شد. مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی برروی 14 نفربالغین باعمق پاکت 8-5 میلی‏متر انجام گرفت (هر نفر 2 پاکت). در یک گروه، نوار سلولزی هیدروکسی پروپیل آغشته به چای سبز و در دیگری دارونما قرار گرفت و افراد تحت مطالعه، 7 روز و 21 روز پیگیری شدند. پیامدهای مورد مطالعه پلاک ایندکس (PI)، ‏اندکس لثه‏ای (GI) و عمق پاکت در پروبینگ  (PD)بوده است. عدد پایه پلاک ایندکس (PI) در گروه کنترل 53/0±25/2 و در گروه مطالعه 55/0±11/2 بود و نتایج از لحاظ آماری تغییر قابل ملاحظه‏ای را در PI بعد از 21 روز در هر دو گروه نسبت به پایه نشان داد هرچند نتیجه مقایسه دو گروه کنترل و تست از لحاظ آماری قابل ملاحظه نبود (05/0<P). عدد پایه ایندکس لثه‏ای (GI) برای گروه کنترل 4/0±74/1 و برای گروه مورد 37/0±67/1 بود و در هر دو گروه بعد از 21 روز کاهش قابل ملاحظه‏ای در GI نسبت به حالت پایه ملاحظه شد. مقایسه بین دو گروه کنترل (45/0±71/5) و تست (49/0±43/6) نشان داد اختلاف بین این دو گروه قابل ملاحظه بوده است (001/0>P). آنالیز میکروبی روی P.Gingivalis نشان دهنده 57/28% تغییر نسبت به حالت پایه بعد از 21 روز در گروه تست بوده است، اما در مقایسه با گروه کنترل تغییری حاصل نشد. سایر گونه‏های باکتری (جدول 2) پس از 21 روز نسبت به گروه کنترل کاهش چشمگیری داشتند. مطالعه Awadalla و همکاران⁽²⁷⁾ تحت عنوان نقش چای سبز بر روی سلامت دهان به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی بر روی 25 نفر شرکت‏کننده بالغ انجام شد و دهانشویه 2% چای به عنوان مداخله در نظر گرفته شد. شاخص خونریزی لثه قبل از مصرف دهانشویه (4/5±7/10) و 5 دقیقه بعد از مصرف دهانشویه (08/5±8/3)‏ اندازه‏گیری و ثبت شد. اختلاف میانگین 64/5 گزارش شد و نتایج آماری حاکی از کاهش قابل ملاحظه‏ای شاخص خونریزی بعد از مصرف دهانشویه چای سبز بوده است (001/0>P). مطالعه Krahwinkel و همکاران⁽²⁸⁾ تحت عنوان تاثیر شکلات جویدنی چای سبز بدون قندبر درجه التهاب لثه در قالب کارآزمایی بالینی تصادفی روی دو گروه 22 و 25 نفره بالغین انجام گرفت. در گروه مورد مطالعه برای 8 بار در روز، آدامس چای سبز بدون قند و در گروه کنترل، پلاسبو داده شد و دو پیگیری 7 روز و 21 روزه انجام گرفت. در این مطالعه پیامدهای (API) Approximal Plaque Index و
Sulcus bleeding index (SBI)‏ اندازه گیری شد. جزئیات نتایج در جدول 2 (جدول شواهد) ذکر شده است. نتایج نشان داد در گروه تست، بهبودی در API و SBI قابل ملاحظه بوده و در گروه کنترل نتایج API و SBI بدتر شده است.

ب- پوسیدگی: مطالعه Ferrazzano و همکاران⁽¹²⁾ با عنوان خصوصیات ضدمیکروبی عصاره چای سبز روی میکروفلورپوسیدگی‏زا به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی روی دو گروه 33 نفره نوجوان انجام شد. گروه تست 40 میلی‏لیتر دهانشویه چای سبز و گروه کنترل ml40 دهانشویه پلاسبو برای 1 دقیقه سه بار در روز به مدت 3 هفته دریافت کردند. نمونه‏ها 3 روز و 7 روز بعد برای بررسی استرپتوکوک موتانس (SM) و لاکتوباسیل بزاق بررسی شدند. نمونه در ابتدای کار، To، در روز چهارم، T1 و در روز هفتم، T2 نامیده شد. بین T1 و  T2 کاهش دانسیته SM بر حسب CFU قابل ملاحظه بود (001/0>P) Odds ratio T1= 3/12 (95% CI: 1/13-8/6) Odds ratio T2= 4/2 (95% CI: 1/44-11/23)). در بین T1 و T2 کاهش در مواد لاکتوباسیل بر حسب CFU
نیز از لحاظ آماری قابل ملاحظه بود (001/0>P).
Odds ratio T1=4/02(95% CI: 1/44-11/23) و Odds ratio T2=4/24(95% CI: 1/47-12/11)). Suyama و همکاران⁽²⁹⁾ مطالعه‏ای تحت عنوان رمینرالیزه شدن و مقاومت به اسید ضایعات مینایی بعد از مصرف آدامس‏های حاوی فلوراید استخراج شده از چای سبز طرح‏ریزی کردند. مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی با مقایسه اثر مصرف آدامس‏های حاوی چای سبز و پلاسبو در دو گروه 45 نفره بزرگسال به صورت 2 بار در روز به مدت 20 دقیقه، برای 4 هفته، انجام شد. پیامدها شامل غلظت فلوراید بزاق و رمینرالیزه شدن بلوک مینایی آماده شده بود. غلظت فلوراید بر حسب ppm در گروه تست 14/137±74/711 و در گروه کنترل 82/70±378 بود. عمق لایه سطحی بر حسب میکرومتر برای بررسی رمینرالیزاسیون در گروه تست 8/3±98/340 و در گروه کنترل 05/4±87/32 بود. نتایج حاکی از افزایش قابل ملاحظه فلورایدبزاق (01/0>P) و افزایش قابل ملاحظه رمینرالیزاسیون (05/0>P) بود. مطالعه Awadala و همکاران⁽²⁷⁾ به صورت کارآزمایی بالینی تصادفی جهت ارزیابی نقش چای سبز بر سلامت دهان انجام شد. افراد قبل از کار محلول سوکروز به مدت 2 دقیقه دریافت کردند و سپس دهانشویه چای سبز به مدت 5 دقیقه استفاده کردند. سنجش PH بزاق و نمونه‏گیری از پلاک برای بررسی استرپتوکوک موتانس انجام شد. تعداد استرپتوکوک موتانس پیش از مصرف دهانشویه 64/0±72/1 و پس ازآن به 76/0±1 کاهش یافت. اختلاف میانگین 72/0 گزارش شد که از لحاظ آماری قابل ملاحظه بوده است (001/0>P).PH  بزاق در حالت پیش از مصرف دهانشویه 15/0±43/6 و در حالت پس از مصرف 2/0±92/6 بود. اختلاف میانگین 4/0 که حاکی از افزایش قابل ملاحظه در PH بزاق بود، معنی‏دار بود (001/0>P). مطالعه Soekanto و همکاران⁽³⁰⁾ به صورت نیمه تجربی^[3] تحت عنوان تاثیر چای سبز بر روی فعالیت پوسیدگی‏زایی استرپتوکوک صورت گرفت. این مطالعه روی 30 نفر کودک مدرسه‏ای با مداخله چای نوشیدنی انجام شد و فعالیت میکروبی استرپتوکوک موتانس در پلاک و PH پلاک‏ اندازه‏گیری شد. نتایج حاکی از کاهش قابل ملاحظه در استرپتوکوک موتانس و افزایش قابل ملاحظه در PH پلاک بود (01/0>P). مطالعه تهرانی و همکاران⁽³¹⁾ با عنوان مقایسه تاثیر دهانشویه سدیم فلوراید و چای سبز بر میزان استرپتوکوک موتانس و لاکتوباسیل در بزاق کودکان انجام شده است: مطالعه به صورت کارآزمایی بالینی دو سوکور و موازی روی 60 کودک انجام شده و دهانشویه‏ها 2 بار در روز و به مدت 2 هفته داده شد (دهانشویه NaF 05/0% و چای سبز 5%) قبل از مداخله و پس از دو هفته باکتری بزاق تعیین شد. میانگین تعداد باکتری‏ها تفاوت معنی‏داری بین دو گروه نشان نداد (05/0<P).

عوارض جانبی: در هیچ یک از مطالعات آثار سوئی از چای سبز گزارش نشده است. نتایج مربوط به مقایسه شاخص خطر[4] و محاسبات NNT برای مطالعاتی که در‏آنها پیامد‏های دوحالتی لحاظ شده بود در جدول3آمده است.

جدول 2 : مطالعات کارآزمایی بالینی تصادفی یافت شده، نمرات نقد و تصمیم گیری در خصوص لحاظ کردن آنها در مرور نظام مند

نمودار 1 : چارت انتخاب مقالات (39)

جدول 3 : مطالعاتی که در ارزیابی کمی مورد استفاده قرار گرفتند و محاسبات انجام شده