سامانه مدیریت نشریات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد

قره چاهی, مریم, کافی, محمدحسین, جعفری, نیلوفر. (1400). بررسی مورفولوژی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده به وسیله توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی. , 45(4), 1386-394. doi: 10.22038/jmds.2021.54471.2000
مریم قره چاهی; محمدحسین کافی; نیلوفر جعفری. "بررسی مورفولوژی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده به وسیله توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی". , 45, 4, 1400, 1386-394. doi: 10.22038/jmds.2021.54471.2000
قره چاهی, مریم, کافی, محمدحسین, جعفری, نیلوفر. (1400). 'بررسی مورفولوژی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده به وسیله توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی', , 45(4), pp. 1386-394. doi: 10.22038/jmds.2021.54471.2000
قره چاهی, مریم, کافی, محمدحسین, جعفری, نیلوفر. بررسی مورفولوژی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده به وسیله توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی. , 1400; 45(4): 1386-394. doi: 10.22038/jmds.2021.54471.2000

بررسی مورفولوژی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده به وسیله توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی

مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد
مقاله 7، دوره 45، شماره 4، دی 1400، صفحه 1386-394    اصل مقاله (778.72 K)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
شناسه دیجیتال (DOI): 10.22038/jmds.2021.54471.2000
نویسندگان
مریم قره چاهی1؛ محمدحسین کافی* 2؛ نیلوفر جعفری3
1دانشیار گروه اندودانتیکس، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران
2دستیار تخصصی گروه اندودنتیکس، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران
3دستیار تخصصی گروه ترمیمی، دانشکده دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
چکیده
مقدمه: مهمترین علت درمان ریشه ناموفق، آماده سازی و پرکردگی ضعیف کانال ها و همچنین کانال های درمان نشده می باشد. بنابراین شناخت آناتومی سیستم کانال ریشه از ارکان اصلی موفقیت درمان ریشه محسوب میشود. هدف این مطالعه بررسی مورفولوژی سیستم کانال ریشه دندان های مولر دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده بود.
مواد و روش ها: در این مطالعه آزمایشگاهی، 50 دندان مولر دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده مانت شده و از آنها توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی (CBCT)  تهیه شد. نمونه ها از نظر سیستم کانال ریشه مزیوباکال بر اساس تقسیم بندی Vertucci، وجود کانال مزیوباکال دوم و سوم، وجود ایسموس بین کانالها، آناتومی C شکل، وضعیت اتصال ریشه ها و حداقل ضخامت عاج در یک سوم میانی بررسی شدند. برای آنالیز داده ها از آزمون های کروسکال والیس، یوی من ویتنی و آزمون دقیق فیشر استفاده شد و سطح معنی داری 05/0 در نظرگرفته شد.
یافته ها: شایعترین آناتومی، کانال تایپ 1 با فراوانی 42% (21 عدد) و سپس تایپ 4,6 با فراوانی هرکدام 16% (8 مورد) و تایپ 2 با فراوانی 14% (7 مورد) بود. کانال مزیوباکال دوم در 58% (29 مورد) و کانال مزیوباکال سوم در 4% (2 مورد) مشاهده شد. در 22% دندان ها (11 مورد) بین کانال ها ایسموس مشاهده شد. 6% دندان (3 مورد) آناتومی C شکل داشتند. شایعترین وضعیت اتصال ریشه ها مربوط به اتصال ریشه پالاتال و دیستوباکال با شیوع 42% (21 مورد) و سپس اتصال هر سه ریشه با فراوانی 18% (9 مورد) بود. حداقل ضخامت عاج در یک سوم میانی ریشه 64/0 میلیمتر تعیین شد.
نتیجه گیری: مولر های دوم ماگزیلا با ریشه های به هم متصل، سیستم کانال ریشه پیچیده ای دارند. ارتباطی بین نحوه اتصال ریشه ها و وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال دوم وجود نداشت.
کلیدواژه‌ها
توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی؛ مولر دوم؛ آناتومی کانال؛ ماگزیلا
اصل مقاله

مقدمه

داشتن اطلاعات کامل از مورفولوژی کانال ریشه نقش مهمی در موفقیت درمان ریشه ایفا می کند. ناتوانی در شناسایی کانال های اضافی و آماده سازی ناکافی کانال های ریشه، شایع ترین دلیل شکست درمان های اندودانتیک هستند. هدف اصلی درمان ریشه، پاکسازی و شکل دهی فضای کانال و پر کردن کامل آن جهت جلوگیری از نفوذ مجدد مواد محرک می باشد. برای دستیابی به این هدف، آشنایی کامل با مورفولوژی و تنوع کانال ریشه و مشخصات آن در نژادهای مختلف ضروری است.(2و1) برای هر دندان دائمی تنوع زیادی در تعداد و شکل کانال ها در هر ریشه، تعداد ریشه ها و بروز فیوژن ریشه در منابع گزارش شده است.(3)

مولرهای ماگزیلا به دلیل تنوع در اشکال کانال مزیوباکال (MB) چالش هایی را پیش روی درمان اندودانتیک قرار می دهند و به این واسطه بیشترین شکست درمان در این دندان ها گزارش شده است.(5و4) شکست در درمان کانال یا کانال های مزیوباکال پیش آگهی بلند مدت درمان اندودانتیک در مولر های ماگزیلا را تحت تاثیر قرار می دهد. تاکنون آنالیز و بررسی مورفولوژی کانال های ریشه مولرهای ماگزیلا توسط تکنیک های مختلفی نظیر تکنیک های شفاف سازی (Clearing)(11-6)، درمان اندودانتیک/رادیوگرافی با اینسترومنت در شرایط آزمایشگاهی(12)، اسکن میکروسکوپ الکترونی کف پالپ و سکشن دادن دندان(13) انجام شده است.

 Hess در سال 1925 آناتومی سیستم کانال ریشه را مورد بررسی قرار داد و پس از آن روشهای مختلفی برای ارزیابی سیستم کانال ریشه مورد استفاده قرار گرفت.(14) از لحاظ کاربرد بالینی، رادیوگرافی پری اپیکال رایج ترین روش برای بررسی آناتومی دندان است. هر چند که تفسیر رادیوگرافی های پری اپیکال به علت روی هم افتادگی ساختارها و بدشکلی غالبا دشوار بوده و تشخیص تعداد کانال ها بر اساس آن چندان قابل اطمینان نیست.(15) از دیگر روش های رادیوگرافی مورد استفاده برای بررسی آناتومی و مورفولوژی کانال ریشه می توان به توموگرافی کامپیوتری با اشعه مخروطی (Cone Beam Computed Tomography) اشاره کرد که از محدودیت های رایوگرافی دو بعدی کاسته و دوز اشعه کمتر و وضوح بالاتری نسبت به روش Computed Tomography)) دارد.(16)

مطالعات پیشین تنوع بیشتری در ریشه های مولر دوم ماگزیلا نسبت به مولر اول گزارش کرده اند.(17) با توجه به سایر پژوهش ها در این زمینه و تفاوت های حیاتی در مورفولوژی دندان های مولر دوم ماگزیلا، این مطالعه با هدف بررسی آناتومی و مورفولوژی ریشه و کانال های دندان های مولر دوم فک بالا که از درمانگاه های سطح شهر مشهد با استفاده از CBCT جمع آوری شده بود، طرح ریزی شد.

مواد و روش ها

این مطالعه توسط کمیته اخلاق
دانشکده دندانپزشکی مشهد با کد IR.MUMS.DENTISTRY.REC.1398.088 تایید شد. در این مطالعه آزمایشگاهی با توجه به شیوع تقریبا 8/8 درصدی مولر های دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده در جمعیت ایرانی(17)، تعداد 600 دندان مولر ماگزیلا بررسی شدند و 92 دندان با ریشه های به هم چسبیده انتخاب شدند. پس از بررسی توسط متخصص ترمیمی، 17 دندان به علت شباهت آناتومیک تاج به مولر سوم ماگزیلا و 25 دندان به علت عدم اتصال کل طول ریشه از مطالعه خارج شدند و در مجموع 50 دندان مولر دوم ماگزیلا با ریشه های به هم چسبیده مورد ارزیابی قرار گرفتند. معیارهای ورود شامل دندان های مولر دوم ماگزیلا با اتصال کل طول حداقل 2 ریشه و معیارهای خروج دندان های با تاج بشدت تخریب شده که امکان تشخیص نوع دندان براساس آناتومی امکان پذیر نبود و همچنین دندان های با شکستگی وسیع ریشه بودند. نمونه ها از درمانگاه های دندانپزشکی سطح شهر مشهد جمع آورری شدند. بافت پریودنتال چسبیده به ریشه ها به وسیله کورت و شستشو با هیپو کلریت سدیم حذف شد؛ سپس نمونه ها تا زمان بررسی در محلول سالین نگهداری شدند.

نمونه ها به شکل قوس فکی مانت شدند و تصاویر CBCT توسط دستگاه (Finland,Helsinki) Promax Planmeca، با 8×FOV=8 (field of view) و خروجی 54 الی 84 KVP تهیه شدند. دندان های مانت شده در مقاطع مختلف تصاویر CBCT، توسط نرم افزار Romexis-Viewer Development version 12.0.1  با رایانه های شخصی مطالعه کنندگان بررسی شدند.

ابتدا مورفولوژی ریشه و کانال توسط متخصص درمان ریشه بررسی گردید. در مرحله بعد رزیدنت درمان ریشه بدون اطلاع از نتایج مطالعه کننده اول، تمامی نمونه ها را بررسی نموده و نتایج با هم مقایسه شد. نمونه های مورد اختلاف توسط بررسی کنندگان مورد بحث قرارگرفتند تا نتیجه یکسانی حاصل شود. علاوه بر این، تعداد 10 عدد از نمونه ها به صورت تصادفی مجددا توسط متخصص درمان ریشه انتخاب و بررسی شد؛ تا از صحت ارزیابی ها اطمینان حاصل شود. اطلاعات بدست آمده در مورد تعداد ریشه ها، تعداد کانال ها در هر ریشه و نوع کانال ها بر اساس طبقه بندی Vertucci ثبت گردید.

درنهایت دندان ها از نظر تایپ کانال ریشه، وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال دوم (mb2)، وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال سوم (mb3)، وضعیت اتصال ریشه ها، حداقل ضخامت عاج، وجود یا عدم وجود ایسموس، نوع ایسموس و آناتومی c-shape مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

برای آنالیز داده ها، از نرم افزار SPSS با ویرایش 21 استفاده شد. جهت بررسی ارتباط بین حداقل ضخامت عاج و وجود یا عدم وجود مزیوباکال 2 از تست من ویتنی، برای ارزیابی وجود ارتباط بین نحوه اتصال ریشه ها و حداقل ضخامت عاج از آزمون کروسکال والیس و برای ارزیابی ارتباط بین نحوه اتصال ریشه ها و وجود یا عدم وجود مزیوباکال 2 از آزمون دقیق فیشر استفاده شد. سطح معنی داری برای همه آزمون ها 05/0  درنظر گرفته شد.

 

یافته ها

بیشترین و کمترین فراوانی تایپ کانال ریشه دندان ها از نوع 1 و 3 به ترتیب با 42 درصد (21 عدد) و 2 درصد (1 عدد) بود. 58 درصد دندان ها (29 عدد) کانال مزیوباکال 2 و 4 درصد دندان ها (2 عدد) کانال mb3 داشتند. (جدول 1 و تصویر 1) بیشترین و کمترین فراوانی وضعیت اتصال ریشه دندان ها (تصویر 2) از نوع پالاتال+دیستوباکال و پالاتال+مزیوباکال به ترتیب با 42 درصد (21 عدد) و 14 درصد (7 عدد) بود. در 22 درصد دندان ها (11 عدد) ایسموس مشاهده شد که 7 مورد (14 درصد) از نوع کوتاه کامل و 4 مورد (8 درصد) از نوع کوتاه ناکامل بود. 6 درصد دندان ها (3 عدد) آناتومی
C-Shape داشتند. 13 مورد (26 درصد) دندان ها آناتومی خاص داشتند که بیشتر آنها فراوانی یک داشتند. کمترین، بیشترین، میانگین و انحراف معیار حداقل ضخامت عاج به ترتیب برابر 64/0 و 30/1 و 82/0 و 17/0 میلیمتر بودند.

مقایسه حداقل ضخامت عاج در گروه های با یا بدون مزیوباکال دوم:

طبق جدول 2، کمترین مقدار حداقل ضخامت عاج در هر دو گروه 64/0 میلیمتر و بیشترین مقدار حداقل ضخامت عاج در گروه دارای مزیوباکال 2 کمتر از گروه بدون مزیوباکال 2 بود. میانگین حداقل ضخامت عاج در گروه دارای مزیوباکال 2 بیشتر از گروه بدون مزیوباکال 2 بود، اما مقدار اختلاف معنی دار  نبود (161/0P=).

 

 

مقایسه حداقل ضخامت عاج بین وضعیت های مختلف اتصال ریشه:

وضعیت های مختلف اتصال ریشه از نظر میانگین حداقل ضخامت عاج اختلاف معنی داری با یکدیگر نداشتند (091/0P=) (جدول 2).

بررسی وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال 2 در وضعیت  های مختلف اتصال ریشه ها:  در جدول 3، بیشترین و کمترین فراوانی مزیوباکال 2 به ترتیب در وضعیت اتصال ریشه دیستوباکال+پالاتال با 13 مورد (8/44 درصد) و دیستوباکال+مزیوباکال با 3 مورد (3/10 درصد)  مشاهده شد. از نظر آماری ارتباط معنی داری بین وجود مزیوباکال 2 با وضعیت های مختلف اتصال ریشه  وجود نداشت (265/0P=).

 

 

 

جدول 1 : توزیع فراوانی انواع سیستم کانال ریشه و وجود کانال مزیوباکال دوم

متغیر

تعداد

درصد

تایپ کانال ریشه

1

21

0/42

2

7

0/14

3

1

0/2

4

8

0/16

5

3

0/6

6

8

0/16

7

2

0/4

وجود مزیوباکال دوم

بلی

29

0/58

خیر

21

0/42

 

 

 

 

 

 

جدول 2 : میانگین، انحراف معیار، میانه، حداقل و حداکثر ضخامت عاج به تفکیک مزیوباکال 2 و وضعیت اتصال ریشه

گروه

تعداد

میانگین±انحراف معیار

میانه (کمترین  بیشترین)

P-value

مزیوباکال دوم

بلی

29

78/0 ± 14/0

72/0 (12/1  64/0)

Z=40/1*

P=161/0

خیر

21

88/0 ± 20/0

88/0 (30/1  64/0)

وضعیت اتصال ریشه

دیستوباکال+مزیوباکال

8

92/0 ± 21/0

94/0 (20/1  66/0)

 

X2=46/6**

P=091/0

دیستوباکال+مزیوباکال+پالاتال

14

89/0 ± 19/0

90/0 (30/1  64/0)

دیستوباکال+پالاتال

21

77/0 ± 15/0

68/0 (00/1  64/0)

مزیوباکال+پالاتال

7

74/0 ± 08/0

74/0 (86/0  64/0)

*: نتیجه آزمون من ویتنی،   **: نتیجه آزمون کروسکال والیس

 

 

 

 

 

شکل 1 : در نمای آگزیال ریشه مزیوباکال وجود کانال مزیوباکال 3 مشاهده می شود.

 

2

3

1

 

شکل 2 : نحوه اتصال ریشه ها. 1: مزیوباکال-پالاتال-دیستوباکال/ 2: مزیوباکال-دیستوباکال/ 3: دیستوباکال-پالاتال

 

 

 

 

تصویر 3 :  آناتومی کانال تایپ 6 ورتوچی (1-2-1) در ریشه مزیوباکال.

آ: در ناحیه کرونال دو کانال کاملا مجزا می باشند.

ب: دو کانال به هم متصل می شوند.

ث: کانال ها از طریق دو فورامن مجزا از ریشه خارج می شوند.

 

 

جدول 3 : توزیع فراوانی موارد برحسب وضعیت اتصال ریشه ها و حضور مزیوباکال 2

وجود مزیوباکال دوم

وضعیت اتصال ریشه ها

P-value*

دیستوباکال+مزیوباکال

دیستوباکال+مزیوباکال+پالاتال

دیستوباکال+پالاتال

مزیوباکال+پالاتال

بلی

3(3/10)

7(1/24)

13(8/44)

6(7/20)

256/0

خیر

5(8/23)

7(3/33)

8(1/38)

1(8/4)

*: آزمون دقیق فیشر

 

 

 

 

بحث

در یک درمان اندودانتیک، یافتن و دسترسی به کانال ها رکن اساسی برای درمان موفق می باشد و عدم آشنایی با آناتومی کانال ها می تواند یکی از دلایل اصلی شکست درمان باشد. از آنجا که دندان های مولر دوم ماگزیلا از نظر آناتومی دارای تنوع می باشند، این مطالعه به بررسی آناتومی دندان های مولر دوم ماگزیلا در یک جمعیت ایرانی پرداخته است.(18)

در مطالعات روی آناتومی کانال های ریشه دندان ها از تکنیک های شفاف سازی و رنگ آمیزی (Clearing and Staining)، مقطع زدن (Cross sectioning) و بررسی های رادیوگرافیک استفاده شده است. این مطالعات بر اساس دندان های کشیده شده پایه گذاری شده اند. همچنین روش های شست­وشو و شفاف سازی و مقطع زدن، تهاجمی هستند و نتایج غیر قابل جبرانی روی نمونه ها دارند. رادیوگرافی های داخل دهانی نیز تنها تصاویر دو بعدی فراهم می­کنند و ساختارهای آناتومیک ممکن است در این تصاویر بر روی هم بیافتند. به همین دلیل آنها مورفولوژی کامل کانال های ریشه را نشان نمی­دهند.(16) تصویربرداری CBCT توانایی تشخیص سیستم کانال ریشه را به دقت تکنیک رنگ آمیزی و شست­وشو دارا می باشد.(19) همچنین دوز کم پرتو، تصاویر با کیفیت بالا و زمان سریع اسکن باعث می­شود تصاویر CBCT نسبت به CT اسکن پزشکی معمول ارجح باشد.(20) CBCT تشخیص را تسهیل می کند و برای درمانگرها اطلاعات سه­بعدی در مورد مورفولوژی ریشه ها و تنوع آن ها فراهم می­کند. این تصاویر از نمایش مقاطع اگزیال، ساجیتال و کرونال جمع آوری می­شود و سوپرایمپوزیشن های ساختار های آناتومیک را کاهش می­دهد. این مزایا درک درمانگرها را از مورفولوژی کانال های ریشه تسهیل می کند.(16)  بنابراین این روش غیرتهاجمی و غیر مخرب امکان بررسی آناتومی داخلی و خارجی دندان را به راحتی فراهم می کند.(23-21) بر اساس مطالعه مروری قاسمی و همکاران(24) شایعترین تکنیک مورد استفاده در مطالعات برای بررسی آناتومی مولر های اول و دوم ماگزیلا CBCT بود؛ لذا در مطالعه ی حاضر به بررسی آناتومی و مورفولوژی دندان های مولر دوم ماگزیلا با کمک CBCT پرداخته شده است.

در مطالعه ی حاضر شایع ترین آناتومی کانال ریشه، تایپ 1 با شیوع 42 درصد و سپس تایپ 4و6 با فراوانی هرکدام 16 درصد و تایپ 2 با فراوانی 14 درصد بود. به طور موافق،  Rwenyonyiو همکارانش(25) در جمعیت اوگاندایی گزارش کردند که کانال تایپ 1 با فراوانی بیشتر از 75 درصد، شایع ترین شکل مورفولوژی در مولر های اول و دوم بود. بسیاری از مطالعات نظیر پژوهش Pecora و همکارانش(9)، Ng و همکارانش(12)، Yoshioka و همکارانش(26) به نتایج مشابه در رابطه با بیشتر بودن فراوانی کانال های تایپ 1 رسیده اند. با این حال برخی دیگر از مطالعات نظیر Imura و همکاران(6) دیگر انواع را شایع تر یافته اند. به نظر می رسد نژاد در تنوع انواع کانال بسیار موثر می باشد.

در مطالعه ی حاضر کانال مزیوباکال دوم در 29 مورد یعنی 58 درصد نمونه ها و کانال مزیوباکال سوم در 2 مورد (4 درصد) مشاهده شد. همچنین در 11 مورد (22 درصد) بین کانال ها ایسموس مشاهده شد. به طور مشابه، Lee  و همکارانش(22) نشان داده اند که وجود کانال مزیوباکال دوم در 9/82 درصد موارد در مولر اول ماگزیلا و به طور واضح در 7/58 درصد موارد در مولر دوم ماگزیلا وجود دارد. در مطالعه ی Tzang و همکارانش(27)، شیوع کانال مزیوباکال دوم در مولر دوم ماگزیلا 45/41 درصد گزارش شد. این نتایج در راستای یافته های مطالعات دیگر در جمعیت برمه ای و کره ای می باشد.(22و10) با این حال، شیوع کانال مزیوباکال 2 در میان جمعیت های دیگر مانند اوگاندا، برزیل و هند کمتر بوده است.(28و19)

در مطالعه ی حاضر ارتباطی بین نحوه اتصال ریشه ها و وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال دوم وجود نداشت. تنوع در کانال های مزیوباکال در دندان های مولر ماگزیلا پیچیده است چراکه کانال مزیوباکال دوم در ایسموس وسیع شده کانال مزیوباکال دیده می شود و در دندانی که کانال مزیوباکال دوم وجود ندارد تنها ایسموس در ریشه ی مزیوباکال دیده می شود.(26و13) میکروسکوپ اندودانتیک نیز تنها ناحیه ی ایسموس را نشان می دهد و نمی تواند مدخل کانال مزیوباکال دوم را نمایان کند.

در مطالعه ی حاضر 3 دندان آناتومی C شکل داشتند (6 درصد). در مطالعه ی Lee  و همکارانش فراوانی کانال C shaped در 3/0 درصد موارد در مولر اول و 5/4 درصد موارد در مولر دوم ماگزیلا یافت شد. علاوه بر این، در این مطالعه گزارش شد که کانال C-shaped و Dens invaginatus در جمعیت شرقی در مقایسه با جمعیت غربی بیشتر بود.(22)

یکی از دلایل تنوع در نتایج، مربوط به تاثیر تفاوت های ژنتیکی در مورفوژنز ریشه/دندان در جمعیت های مطالعه می باشد. در طول صد سال گذشته، مطالعات زیادی روی آناتومی و شکل پالپ صورت گرفته است. هر مطالعه مشکلات و محدودیت های خود را دارا می باشد. از طرفی این مشکلات باعث به وجود آمدن اختلافات زیادی در نتایج به دست آمده از آنها در مورد آناتومی داخلی دندان ها می شود.(18) Bakland و Ingle دلایل نتایج متفاوت در مطالعات مختلف را در جدولی خلاصه کرده اند؛ علت تفاوت در نتایج به مواردی مانند نژاد، جنس، سن و نوع مطالعه (in vitro/ in vivo) بستگی دارد.(29) بنابراین در مقایسه جمعیت ایرانی با سایر نژاد ها، وجود برخی تفاوت ها توجیه می شود.

نتیجه گیری

باتوجه به مطالعه حاضر می توان نتیجه گرفت در جمعیت ایرانی مولرهای دوم ماگزیلا با ریشه های به هم متصل، سیستم کانال ریشه پیچیده ای دارند. ارتباطی بین نحوه اتصال ریشه ها و وجود یا عدم وجود کانال مزیوباکال دوم وجود نداشت.

تشکر و قدردانی

این طرح با پشتیبانی معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام گردیده است که به این وسیله، مراتب سپاس پژوهشگران ابراز می گردد.

مراجع
  1. Robinson S, Czerny C, Gahleitner A, Bernhart T, Kainberger F. Dental CT evaluation of mandibular first premolar root configurations and canal variations. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endodontol 2002; 93(3):328-32.
  2. Ahmed H, Abu‐Bakr N, Yahia N, Ibrahim Y. Root and canal morphology of permanent mandibular molars in a Sudanese population. Int Endod J 2007; 40(10):766-71.
  3. Brown P, Herbranson E. Dental anatomy & 3D tooth atlas version 3.0. Carol Stream, IL: Quintessence; 2005.
  4. Hartwell G, Appelstein CM, Lyons WW, Guzek ME. The incidence of four canals in maxillary first molars: a clinical determination. J Am Dent Assoc 2007; 138(10):1344-6.
  5. Smadi L, Khraisat A. Detection of a second mesiobuccal canal in the mesiobuccal roots of maxillary first molar teeth. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endodontol 2007; 103(3):e77-81.
  6. Imura N, Hata G, Toda T, Otani S, Fagundes M. Two canals in mesiobuccal roots of maxillary molars. Int Endod J 1998; 31(6):410-4.
  7. Zheng QH, Wang Y, Zhou XD, Wang Q, Zheng GN, Huang DM. A cone-beam computed tomography study of maxillary first permanent molar root and canal morphology in a Chinese population. J Endod 2010; 36(9):1480-4.
  8. Weng XL, Yu SB, Zhao SL, Wang HG, Mu T, Tang RY, et al. Root canal morphology of permanent maxillary teeth in the han nationality in chinese guanzhong area: a new modified root canal staining technique. J Endod 2009; 35(5):651-6.
  9. Yang ZP, Yang SF, Lee G. The root and root canal anatomy of maxillary molars in a Chinese population. Endod Dent Traumatol 1988; 4(5):215-8.
  10. Ng YL, Aung T, Alavi A, Gulabivala K. Root and canal morphology of Burmese maxillary molars. Int Endod J 2001; 34(8):620-30.
  11. Sert S, Bayirli GS. Evaluation of the root canal configurations of the mandibular and maxillary permanent teeth by gender in the Turkish population. J Endod 2004; 30(6):391-8.
  12. Cleghorn BM, Christie WH, Dong CCS. Root and root canal morphology of the human permanent maxillary first molar: a literature review. J Endod 2006; 32(9):813-21.
  13. Weine FS, Healey HJ, Gerstein H, Evanson L. Canal configuration in the mesiobuccal root of the maxillary first molar and its endodontic significance. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1969; 28(3):419-25.
  14. Hess W. The anatomy of the root-canals of the teeth of the permanent dentition. Anatomy of the root canals. London: John Bale, Sons & Danielsson, Ltd; 1925.
  15. Nattress B, Martin D. Predictability of radiographic diagnosis of variations in root canal anatomy in mandibular incisor and premolar teeth. Int Endod J 1991; 24(2):58-62.
  16. Ok E, Altunsoy M, Nur BG, Aglarci OS, Çolak M, Güngör E. A cone-beam computed tomography study of root canal morphology of maxillary and mandibular premolars in a Turkish population. Acta Odontol Scand 2014; 72(8):701-6.
  17. Rouhani A, Bagherpour A, Akbari M, Azizi M, Nejat A, Naghavi N. Cone-beam computed tomography evaluation of maxillary first and second molars in Iranian population: a morphological study. Iran Endod J 2014; 9(3):190-4.
  18. Amin Sobhani M, Razmi H, Sadeghi M. Evaluation of anatomy and morphology of human mandibular premolar teeth by Cone-Beam Computed Tomography in Iranian population. J Dent Med 2013; 26(3):203-10.
  19. Neelakantan P, Subbarao C, Ahuja R, Subbarao CV, Gutmann JL. Cone-beam computed tomography study of root and canal morphology of maxillary first and second molars in an Indian population. J Endod 2010; 36(10):1622-7.
  20. Patel S. New dimensions in endodontic imaging: Part 2. Cone beam computed tomography. Int Endod J 2009; 42(6):463-75.
  21. Lee JH, Kim KD, Lee JK, Park W, Jeong JS, Lee Y, et al. Mesiobuccal root canal anatomy of Korean maxillary first and second molars by cone-beam computed tomography. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endodontol 2011; 111(6):785-91.
  22. Kim Y, Lee SJ, Woo J. Morphology of maxillary first and second molars analyzed by cone-beam computed tomography in a korean population: variations in the number of roots and canals and the incidence of fusion. J Endod 2012; 38(8):1063-8.
  23. Zhang R, Yang H, Yu X, Wang H, Hu T, Dummer PMH. Use of CBCT to identify the morphology of maxillary permanent molar teeth in a Chinese subpopulation. Int Endod J 2011; 44(2):162-9.
  24. Ghasemi N, Rahimi S, Shahi S, Samiei M, Reyhani MF, Ranjkesh B. A review on root anatomy and canal configuration of the maxillary second molars. Iran Endod J 2017; 12(1):1-9.
  25. Rwenyonyi CM, Kutesa AM, Muwazi LM, Buwembo W. Root and canal morphology of maxillary first and second permanent molar teeth in a Ugandan population. Int Endod J 2007; 40(9):679-83.
  26. Yoshioka T, Kobayashi C, Suda H. Detection rate of root canal orifices with a microscope. J Endod 2002; 28(6):452-3.
  27. Tzeng LT, Chang MC, Chang SH, Huang CC, Chen YJ, Jeng JH. Analysis of root canal system of maxillary first and second molars and their correlations by cone beam computed tomography. J Formos Med Assoc 2020; 119(5):968-73.
  28. Neaverth EJ, Kotler LM, Kaltenbach RF. Clinical investigation (In Vivo) of endodontically treated maxillary first molars. J Endod 1987; 13(10):506-12.
  29. Ingle JI, Baumgartne JC. Ingle's endodontics 6. BC Decker; Maidenhead. New York: McGraw-Hill Education; 2008.
آمار
تعداد مشاهده مقاله: 1,495
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 524