مقدمه

اهمیت سایش دندان‏های آکریلیک از این جهت است که بر اثر این پدیده اکلوژن طبیعی از دست می‏رود. در نتیجه روابط فکی، کارایی عمل جویدن، ارتفاع عمودی صورت و ثبات دنچر از دست می‏رود که رفع این نقایص خود نیاز به تعویض دنچر و صرف هزینه و اتلاف وقت زیاد دارد. به همین دلیل در هنگام تهیه دنچر جز در مواردی که نیاز باشد، باید دندان‏هایی که میزان سایش کمتری دارند استفاده شود. اما در مواردی باید از دندان‏هایی استفاده کرد که سایش بیشتری دارند تا سلامتی انساج دهانی حفظ شود؛ به عنوان مثال در بیمارانی که نیروی جویدنی کمی‏ دارند یا تحت درمان Ridge Augmentation می‏باشند.⁽¹⁾

در مطالعات مختلف از روش های متفاوتی برای اندازه‏گیری میزان سایش استفاده شده است. Khan از روش کاهش ارتفاع برای اندازه‏گیری میزان سایش استفاده کرد. وی از سه نوع دندان آکریلیک مونوپلن استفاده کرد.⁽²⁾ همچنین وی مطالعه مشابهی را بر روی سه دندان آناتومیک انجام داد.⁽³⁾

Coffey از دندان‏های آکریلیک و IPN[1] نصب شده روی آرتیکولاتور استفاده کرد و میزان سایش را به کمک دستگاه پروفیلومتری کامپیوتری اندازه‏گیری کرد.⁽⁴⁾

Whitman میزان سایش سه نوع دندان آکریلیک رزین و IPN و کامپوزیت میکروفیلد را به روش Pin-on-disc با هم مقایسه کرد.⁽⁵⁾

Gee دستگاه ساینده ACTA[2] را جهت همانندسازی سایش اکلوزال ارائه نمود.⁽⁶⁾ Condon یک نمونه دستگاه شبیه‏ساز دهان را طراحی نمود.⁽⁷⁾ Xiaoqiang نیز از دستگاه ساینده مخصوصی استفاده کرد که جهت مقایسه میزان سایش از روش کاهش وزن نمونه‏ها استفاده کرد.⁽⁸⁾ Koczorowski دستگاه مخصوصی طراحی نمود و از روش کاهش وزن نمونه‏ها استفاده کرد. وی در تحقیق خود از بزاق مصنوعی استفاده کرد.⁽⁹⁾

Ahmad تست سایش Three body را انجام داد. جسم سوم در آزمایش او ذرات آرد ذرت و آرد گندم و آب‏مقطر بود.⁽¹⁰⁾

Shigezo میزان سایش دو نوع دندان آکریلیک را با دو نوع دندان کامپوزیتی مقایسه کرد. وی در مطالعه خود از بزاق مصنوعی انسان بعنوان جسم سوم استفاده کرد. عمق تراش به کمک پروفیلومتری اندازه‏گیری شد.⁽¹⁾

گلبیدی میزان سایش سه نوع دندان برلیان، سوپرنیوکلار و مرجان (ساخت ایده آل ماکو) را با دندان ایوکلار مقایسه کرد. جسم سوم بزاق طبیعی بود. میزان سایش بر اساس اختلاف طول قبل و بعد از سایش به کمک میکرومتر ساعتی اندازه‏گیری شد. هدف از این مطالعه، بررسی و مقایسه میزان سایش سه نمونه دندان مصنوعی پرمصرف ایرانی با یک نمونه خارجی بود.⁽¹¹⁾

شجاع‏الدین شایق سایش دو نمونه دندان ایرانی بنام‏های برلیان و سوپربرلیان را با دندان ایوکلار مقایسه کرد. وی در مطالعه خود از روش کاهش وزن نمونه‏ها، قبل و بعد از سایش استفاده کرد.⁽¹²⁾

علیرضا روفیگری اصفهانی مطالعه‏ای را در زمینه مقایسه سایش 6 دندان مصنوعی آکریلیک بنام‏های ماژورپلاس، سوپرلوکس، پلی دنت پریمو، سوپر برلیان ویتاپان و ایوکلار انجام داد. وی در تحقیقات خود از میزان سایش (Wear rate) و کاهش وزن نمونه‏ها، قبل و بعد از سایش استفاده کرد.⁽¹³⁾

هدف از این مطالعه، بررسی آزمایشگاهی میزان سایش سه نوع دندان مصنوعی ایرانی و مقایسه آن با یک نمونه خارجی در مجاورت بزاق مصنوعی بود تا بر تکیه بر نتایج آن کلینیسین بتواند انتخاب بهتری داشته باشد.

مواد و روش ها

این مطالعه تجربی و بصورت آزمایشگاهی انجام گرفت. در این مطالعه از چهار نوع دندان مصنوعی بنام‏های یاقوت (شرکت ایده آل ماکو)، آکرادنت (شرکت اروم‏دنت)، هراسیت پلاس (شرکت بتادنتال) و ایوکلار ایتالیا (شرکت Vivadent) استفاده شد. حجم نمونه بر اساس تحقیق مشابه⁽¹⁾، از هر گروه 9 نمونه تعیین شد. هر دندان بصورت طولی به کمک دیسک‏های فلزی به چهار قسمت تقسیم شد. سپس مولدی از جنس پوتی و واش (تصویر 1) ساخته شد. در داخل حفرات مولد، آکریل سلف کیور ریخته شد و نمونه‏ها از قاعده در داخل آن قرار داده شدند. نمونه‏ها توسط دستگاه تراش مخصوص به استوانه هایی با قطر mm5/2 تراشیده شدند. ناحیه گلیز سطحی (مینایی) نمونه‏ها بصورت یک سطح تخت درآورده شدند.

تصویر 1 : نمونه مولد ساخته شده توسط مواد قالب گیری سیلیکونی (واش وپوتی)

سپس نمونه‏ها با سمباده grit800 پرداخت شدند و به لوله‏های فلزی متصل شدند (تصویر 2) و به تعداد 2500 بار در دمای 55-5 درجه سانتیگراد در سیکل‏های 50 ثانیه‏ای، تحت ترماسایکل قرار گرفتند و سپس به مدت 10 دقیقه در داخل دستگاه اولتراسوند آب‏مقطر قرار گرفتند تا تمام ذرات آن جدا شود و بعد به مدت 120 دقیقه در دمای 50 درجه سانتیگراد قرار گرفتند تا کاملاً خشک شوند.⁽¹⁴⁾

تصویر 2 : نمونه‏های دندانی متصل شده به لوله های فلزی

در این مطالعه دستگاه سایش مخصوصی طراحی و ساخته شد (تصویر 3). اجزاء این دستگاه شامل یک هولدر آلومینیومی بود که نمونه‏ها در داخل آن قرار می‏گرفتند و توسط پیچ محکم می‏شدند. هولدر می‏توانست آزادانه بالا و پائین برود. بنابراین با وجود سایش نمونه‏ها، نیروی اعمال‏شده همیشه یکسان بود. دستگاه دارای یک محفظه برنجی بود که در داخل آن بزاق مصنوعی ریخته می‏شد در کف محفظه دیسک اکسید‏آلومینیوم قرار داشت که توسط یک پیچ محکم می‏شد، نمونه‏های دندانی در شعاع cm 1 از مرکز قرار داده شدند.

تصویر 3 : دستگاه دارای یک بورد دیجیتالی می باشد.

دکمه قرمز سمت چپ جهت قطع و وصل کردن کل دستگاه است. دکمه قرمز سمت راست، جهت متوقف کردن دستگاه، بدون صفر شدن شمارش‏گر و دکمه سبز تحتانی جهت صفر کردن شمارش گر می باشد. عدد فوقانی، تعداد دوری است که دستگاه چرخیده است و عدد تحتانی حداکثر تعداد دور، قبل از خاموش شدن دستگاه است. که در این آزمایش 2000 و 5000 دور می باشد.

دستگاه دارای موتوری بود که هر ثانیه یک دور می‏چرخید و نیروی خود را از طریق تسمه پروانه به کاسه برنجی منتقل می‏کرد. دستگاه همچنین دارای یک بورد دیجیتالی بود. در قسمت جلوی دستگاه سه دکمه وجود داشت. دکمه قرمز سمت چپ جهت قطع و وصل کردن کل دستگاه، دکمه قرمز سمت راست جهت متوقف کردن دستگاه بدون صفر کردن شمارش‏گر دستگاه، دکمه سبز پایین جهت صفر کردن شمارش‏گر بود. دستگاه دارای سنسوری بود که با هر دور چرخش، یک شماره روی صفحه اضافه می‏شد.

ترکیب اصلی بزاق مصنوعی Hyper melose (هیدروکسی پروپیلن متیل سلولز) بود که از دانشکده داروسازی مشهد تهیه شده بود.

هر نمونه ابتدا 2000 دور (معادل 6/125 متر) سائیده و سپس با پنس گرفته شد و توسط 20 سی‏سی آب‏مقطر شسته شد و به مدت 120 دقیقه در Oven با دمای 50 درجه سانتیگراد خشک شد و سپس توسط ترازویی با دقت ₁₀₀₀₀₀/¹ گرم وزن شد.⁽¹⁴⁾

در مرحله بعد بزاق و دیسک عوض شد و نمونه‏ها به دستگاه متصل شدند و عمل سایش به تعداد 5000 دور دیگر و مجموعاً به تعداد 7000 دور (معادل mm 6/439) انجام شد و مجدداً نمونه‏ها با آب‏مقطر شسته و خشک شدند و دوباره وزن شدند.⁽¹⁴⁾

نیروی عمودی در مطالعه ما با حتساب وزن هولدر و نمونه، 05/1 نیوتن بود و چون مساحت منطقه تماس نمونه با دیسک  mm²9/4 بود فشار برابر  Mpa21/0 برآورد شد.⁽¹⁴⁾

Wear rate (اختلاف وزن نمونه‏ها تقسیم بر مسافت کل سایش) برای هر مرحله بدست آمد:

                       W₁Δ             W₁Δ

Wear rate 2000 =    ---------           ----------

                     m6/125           L₁

                       W₂Δ             W₂Δ

Wear rate 7000 =    ---------         -----------

                    m6/437            L₂

در این فرمول WΔ اختلاف وزن هر نمونه قبل و بعد از سایش می‏باشد. نتایج به کمک آنالیز واریانس در داده‏های تکراری و متعاقب آن با آزمون توکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته ها

آزمون Kolmogrov-Smirnov جهت تست نرمال بودن داده‏ها انجام شد و مشاهده شد که 05/0P> بود در سطح 05/0=α فرض نرمال بودن برای همه گروه‏ها پذیرفته شد.

نتایج به صورت زیر حاصل شد :

مقادیر مربوطه به میانگین Wear rate در 2000 دور برای دست دندان ایوکلار 018/0، یاقوت 025/0، آکرادنت 071/0 و هراسیت پلاس 379/0 میلی‏گرم بر متر بود (جدول 1).

مقادیر مربوطه به میانگین Wear rate در 7000 دور برای دست دندان ایوکلار 012/0، یاقوت 019/0، آکرادنت 055/0 و هراسیت پلاس 14/0 میلی‏گرم بر متر بود (جدول 1).

جدول 1 : میانگین، خطای معیار مشترک و فاصله اطمینان 95 درصدی استحکام سایشی به تفکیک در 2000 و 7000 دور