ارزیابی مشکلات پریودنتال دندان مولر دوم فک بالا به دنبال جراحی دندان مولر سوم فک بالا | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مجله دانشکده دندانپزشکی مشهد | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقاله 9، دوره 43، شماره 1، فروردین 1398، صفحه 83-90 اصل مقاله (773.75 K) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22038/jmds.2019.12479 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| نویسندگان | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مجید رضا مختاری1؛ سولماز پورگنابادی2؛ سمیه ابراهیمی بنده قرایی3؛ رضا شاه اکبری* 4 | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 1پریودنتیست، مشهد، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 2استادیار گروه جراحی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، تحقیقات دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 3دندانپزشک، کلینیک خصوصی، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| 4دانشیار گروه جراحی دهان، فک و صورت، دانشکده دندانپزشکی، مرکز تحقیقات دندانپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| چکیده | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مقدمه:شایع ترین دندان های نهفته، مولر های سوم فک بالا و پایین می باشند. مولر های سوم آخرین دندان هایی هستند که می رویند و بنابراین به احتمال زیاد فضای کافی برای رویش ندارند و نهفته باقی می مانند. مولر سوم نهفته به دلیل ایجاد عوارض مشکل ساز گوناگون باید جراحی و از محیط دهان خارج گردند. از طرفی خارج کردن دندان عقل ممکن است سبب بروز مشکلات پریودنتال برای دندان های مجاور ناحیه ی جراحی، از دست رفتن چسبندگی لثه و بافت های پریودنشیوم و به دنبال آن ایجاد پاکت در دیستال این دندان ها و بروز پریودنتیت شود. هدف از انجام این مطالعه تاثیر حذف دندان مولر سوم نهفته بر وضعیت پریودنتال مولر دوم فک بالا بود. مواد و روش ها: 30 بیمار مراجعه کننده به بخش جراحی دانشکده دندانپزشکی مشهد، با محدوده سنی 18 تا 23 سال، که کاندید جراحی دندان مولر سوم بالا بودند، وارد مطالعه شدند. برای هر بیمار شاخص های عمق پاکت، از دست دادن چسبندگی لثه، شاخص پلاک، شاخص لثه و خونریزی بعد از پروب کردن، در سه ناحیه شامل میددیستال، دیستو باکال و دیستولینگوال از هر دندان مولر سوم بالا، در دو زمان قبل و ۶ ماه بعد از جراحی، اندازه گیری و ثبت شدند. یافته ها: در دو زمان قبل و ۶ ماه بعد از عمل، شاخص عمق پاکت (187/0P=) و از دست دادن چسبندگی لثه (532/0P=) افزایش یافته؛ اما این میزان افزایش معنی دار نبود. اما شاخص پلاک (001/0P<)، شاخص لثه (006/0P=) و میزان خونریزی (008/0P=) هر سه با گذشت زمان به طور معنی داری کاهش داشتند. نتیجه گیری: نتیجه ی این مطالعه نشان داد که جراحی دندان مولر سوم ماگزیلا، تأثیر منفی بر روی بافت های پریودنتال دندان مولر دوم مجاور آن ندارد و انجام این عمل، سلامت این دندان را به مخاطره نمی اندازد. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| کلیدواژهها | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| توبروزیته ی ماگزیلا؛ مولر سوم فک بالا؛ پریودنتیت؛ جراحی دندان مولر سوم | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| اصل مقاله | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
مقدمه دندان نهفته دندانی است که نمیتواند در زمان مورد انتظار در قوس دندانی قرار بگیرد. جلوگیری از رویش دندان توسط دندان های مجاور، تراکم و سفتی بیش از حد استخوان یا بافت نرم اضافی و یا کمبود فضا سبب نهفتگی می شود. شایع ترین دندان های نهفته، مولر های سوم فک بالا و فک پایین و بعد کانین های فک بالا و پرمولر های فک پایین می باشند.(1) مولر های سوم آخرین دندان ها یی هستند که می رویند و بنابراین به احتمال زیاد فضای کافی برای رویش ندارند و نهفته باقی می مانند. زمان ایده آل برای کشیدن مولر سوم نهفته پس از تشکیل یک سوم ریشه ها و قبل از اینکه دو سوم ریشه تشکیل شده باشد و معمولاً بین سن 16 تا 18 سالگی است. نهفتگی دندان های عقل به صورت های گوناگون می باشد که به طور کلی می توان گفت به صورت کاملاً نهفته و یا نیمه نهفته است. جراحی دندان نهفته یکی از شایع ترین اعمال جراحی سرپایی در مراکز درمانی دندانپزشکی می باشد. دندان های نهفته به دلایل ایجاد عوارض مشکل ساز گوناگون باید جراحی و از محیط دهان خارج گردد. حضور مولر سوم، میزان استخوان در دیستال مولر دوم مجاور آن را کاهش می دهد و گاهی علاوه بر مشکلات پریودنتال سبب فشار از سوی مولر سوم نهفته روی ریشه ی دندان مجاور و تحلیل ریشه می شود. همچنین کیست و تومورهای خوش خیم می تواند اطراف آنها تشکیل شود. این کیست ها تدریجا بزرگ شده وسبب تخریب، تضعیف و حتی شکستگی استخوان می شوند. همچنین می توانند ایجاد دردهای با علت نامشخص و منتشر به نواحی سروگردن نمایند و اعتقادی وجود دارد که ممکن است فشار ناشی از این دندان ها سبب بی نظمی در ردیف دندان ها شود که از نظر علمی ثابت نشده است.(1) کشیدن به موقع علاوه بر اینکه از عوارض پس از عمل می کاهد، ترمیم را امکان پذیرتر و از مشکلاتی که نام برده شد، پیشگیری می کند. ازطرفی خارج کردن دندان عقل ممکن است عوارضی مانند نقص داخل استخوان در دیستال مولر و بروز مشکلات پریودنتال برای دندان های مجاور ناحیه ی جراحی را به دنبال داشته باشد. از دست رفتن چسبندگی لثه و بافت های پریودنشیوم و به دنبال آن ایجاد پاکت در دیستال این دندان ها و بروز پریودنتیت، نتیجه ی قابل پیش بینی به عنوان عارضه برای این جراحی، در نظر گرفته می شود. این مشکل بیشتر در افراد بالای 25 سال رخ می دهد. تحقیقات نشان داده است وسعت ضایعه داخل استخوان قبل از عمل و سن بیمار دو عامل مهم در زمان جراحی می باشد. مطالعات زیادی در مورد مشکلات بعد از جراحی دندان عقل در فک پایین انجام شده است ولی در فک بالا تعداد مطالعات کمتر بوده است. بنابراین هدف انجام این مطالعه، ارزیابی تاثیر جراحی دندان مولر سوم بر پلاک ایندکس، ایندکس خونریزی، ایندکس لثه ای، عمق پاکت و میزان از دست دادن چسبندگی لثه مولر دوم ماگزیلا قبل و ۶ ماه بعد از انجام جراحی مولر سوم نهفته بوده است. مواد و روش ها مطالعه ی حاضر نوعی بررسی مقطعی بود. شیوه ی گردآوری به صورت غیراحتمالی و مبتنی بر هدف بود. بیماران مراجعه کننده به بخش جراحی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در محدوده سنی 23-18 سال که نیاز به جراحی دندان عقل دیستوانگولار کاملاً نهفته فک بالا داشتند وارد مطالعه شدند. بیماران باسابقه عفونت حاد در محل، مصرف سیگار، بیماری پریودونتال یا هرگونه بیماری سیستمیک و دیابت از مطالعه خارج شدند. برای هر بیمار شاخص های عمق پاکت (PD)، از دست دادن چسبندگی لثه (AL)، شاخص پلاک (PI)، شاخص لثه (GI)، شاخص خونریزی بعد از پروب کردن (BOP)، در سه ناحیه شامل میددیستال، دیستوباکال و دیستولینگوال از هر دندان، قبل و 6 ماه بعد از جراحی اندازه گیری و ثبت شدند. تمام جراحی ها توسط متخصص جراحی و با یک متد صورت گرفت. ابتدا بی حسی موضعی در ناحیه ی جراحی به وسیله لیدوکائین ٢ درصد حاوی اپی نفرین ml/mg که کارپول در سمت باکال ناحیه ی جراحی و باقی مانده در سمت پالاتال تزریق شد، انجام گرفت. مرحله اول، کنار زدن فلپ برای دسترسی بود. فلپ پاکتی شایع ترین فلپ مورد استفاده جهت خارج کردن دندان نهفته فک بالا می باشد. مرحله دوم، برداشت استخوان پوشاننده بود که معمولاً در فک بالا به برداشت استخوان نیازی نیست. اما در صورت لزوم، استخوان در سمت باکال دندان برداشته شد. مرحله سوم، قطع کردن دندان بود که در فک بالا به ندرت دندان قطع می شود زیرا استخوان پوشاننده معمولاً نازک و نسبتاً الاستیک است. مرحله چهارم، خارج کردن دندان بود.
تصویر 1 : بررسی دندان عقل نهفته از روی رادیوگرافی
تصویر 2 : کنار زدن فلپ (نوع فلپ (Envelope
تصویر 3 : دندان عقل خارج شده
در مرحله پنجم زخم با نرمال سالین جهت حذف دبری ها، شست و شو داده شد و دبریدمان مکانیکی با کورت انجام شد و سپس برش جراحی با نخ پلین گات در توصیف داده ها از معیارهای گرایش به مرکز و پراکندگی و جداول و نمودارهای مناسب بهره گرفته شد و در تحلیل داده ها از آزمون های تی زوجی و ویلکاکسون و مک نمار استفاده شد. یافته ها در این مطالعه تعداد 30 بیمار وارد مطالعه شدند که در آنها متغیرهای عمق پاکت، از دست دادن چسبندگی لثه، شاخص پلاک، خونریزی و شاخص لثه در دو زمان قبل و شش ماه بعد عمل اندازه گیری و مقایسه شدند که نتایج در جدول 1 آورده شده است. عمق پاکت شش ماه بعد عمل نسبت به قبل عمل افزایش یافت، اما میزان افزایش معنی دار نبود (187/0P=)، میزان افزایش 3/4 درصد بوده است. قبل از عمل کمترین مقدار پلاک برابر 1 و بیشترین مقدار پلاک برابر 3 بود که شش ماه بعد عمل هر کدام یک واحد کاهش را نشان دادند؛ همچنین میانگین شاخص پلاک با گذشت زمان پس از شش ماه نسبت به قبل عمل بطور معنی داری کاهش یافت. (001/0P<) با گذشت زمان میانگین شاخص از دست دادن چسبندگی لثه شش ماه بعد عمل نسبت به قبل عمل افزایش یافت اما میزان افزایش معنی دار نبود (532/0P=). دامنه و میانه تغییری نداشته است و مشخص است که با گذشت زمان میانگین نیز در شش ماه بعد عمل نسبت به قبل عمل بطور معنی داری کاهش یافته است (030/0P=).
جدول 1 : میانگین و انحراف معیار عمق پاکت، شاخص پلاک، از دست دادن چسبندگی لثه و شاخص لثه، قبل و شش ماه بعد از عمل
جدول 2 : توزیع فراوانی وجود خونریزی قبل و شش ماه بعد از عمل
داده ها به وسیله (درصد) تعداد بیان شده اند.
با توجه به ماهیت شاخص خونریزی، فراوانی خونریزی مشاهده شده در دو زمان اندازه گیری شده در جدول 2 آورده شده است. همانطور که در جدول مشاهده می گردد، 8 نفر (7/26 درصد) از افرادی که قبلا خونریزی داشته اند بعد از 6 ماه خونریزی ندارند. این میزان کاهش معنی دار بوده است. (008/0P=) بحث به دلیل عوارض و مشکلاتی که نهفتگی دندان عقل ایجاد می کند، باید از محیط دهان خارج شود. از جمله این عوارض کاهش میزان استخوان در دیستال مولر دوم مجاور آن و فشار روی ریشه ی دندان مجاور و تحلیل ریشه می باشد. از طرفی ممکن است اطراف دندان های نهفته کیست و تومور تشکیل شود. این کیست ها به تدریج بزرگ می شوند و سبب تخریب، تضعیف و حتی شکستگی استخوان می گردند. با توجه به عوارض جراحی دندان های نهفته، همچون بروز مشکلات پریودنتال برای دندان های مجاور ناحیه ی جراحی، از دست رفتن چسبندگی لثه و بافت های پریودنشیوم و به دنبال آن ایجاد پاکت در دیستال این دندان ها و بروز پریودنتیت، برآن شدیم در این مطالعه به ارزیابی مشکلات پریودنتال به دنبال این نوع از جراحی ها بپردازیم. این مطالعه به صورت مطالعه ای مقطعی بر روی 30 بیمار انجام گرفت. یافته های مطالعه ی ما نشان داد که شاخص های مورد بررسی وضعیت پریودنتال در زمان ۶ ماه بعد از عمل، نه تنها بدتر نشده بودند، بلکه اکثر آنها به طور معنی داری بهبود یافته بودند. براساس متغیرها و شاخص های مورد مطالعه ی ما، شاخص لثه، شاخص پلاک و شاخص خونریزی، بعد از گذشت ۶ ماه از انجام جراحی، به طور معنی داری کاهش یافتند. هرچند که در مطالعه ی ما بعد از گذشت ۶ ماه از جراحی، شاخص های عمق پاکت (187/0P=) و از دست دادن چسبندگی (532/0P=) افزایش داشت اما این افزایش، معنی دار نبود. بااین حال می توان با رعایت بهداشت دهانی خوب، قبل از انجام جراحی و کنترل های دوره ای مرتب بعد از جراحی، امکان کاهش این دو شاخص را نیز فراهم کرد. در مطالعه آینده نگری که Kugelberg و همکارانش(2) در مورد نواقص داخل استخوانی در سطح دیستال مولر دوم،بعد از حذف مولر سوم نهفته انجام دادند، دریافتند که حدود ۱/۳٢ درصد از بیماران مورد مطالعه، بعد از ٢ سال از انجام این جراحی، تحلیل استخوانی به میزان کمتر از mm۴ را در دیستال مولر دوم مجاور نشان دادند. آنها همچنین متغیر سن را در میزان بروز این نواقص مورد بررسی قرار دادند. در مطالعه آنها تقریبا ۵۰ درصد از افراد با حدود سنی زیر ٢۵ سال که تحلیل استخوان کمتر از mm۴ داشتند، پس از دو سال کاملاً بهبود یافتند؛ درحالی که تنها درصد کمی از افراد بالای ٢۶ سال، پس از این مدت، بهبودی مطلوبی نشان دادند. بنابراین اگر جراحی مولر سوم نهفته در سنین پایین تر صورت گیرد، نواقص بافت های پریودنتال، کمتر و روند بهبودی سریعتر خواهد بود. ما نیز در این مطالعه گروه سنی 23-18 سال را در نظر گرفتیم که تقریبا در محدوده ی گروهی که مشکلات ترمیم استخوان کمتری داشتند، قرار می گیرند. همچنین در رابطه با تاثیر بهداشت بر ایجاد مشکلات پریودنتال بعد از انجام جراحی می توان به مطالعه ای اشاره کرد که Kanو همکارانش(4) انجام دادند. آن ها ضایعات باقیمانده در دیستال مولر دوم را، 36-6 ماه بعد از خارج کردن دندان مولر سوم نهفته بررسی کردند. در این مطالعه 3211 پرونده از بیماران دارای جراحی مولر سوم فک پایین در یک بیمارستان آموزشی در هنگ کنگ انتخاب شد. آنها در مطالعه ی خود کنترل ناکافی پلاک پس از انجام جراحی را ریسک فاکتور احتمال وجود نقص پریودنتال در دیستال مولر دوم بعد از گذشت ۶ ماه از جراحی دانستند.(4) از آن جایی که تجمع پلاک، اولین عامل شروع تخریب پریودنتال است، هر عاملی که تجمع پلاک را تسهیل کند و یا از برداشت پلاک طی روش های بهداشت دهان ممانعت به عمل آورد، می تواند برای بیمار مضر باشد.(5) طی مطالعهRichardson و همکارانش(5) بر روی نقص های پریودنتال بعد از جراحی مولر سوم، مشخص شد که در نمونه هایی که قبل از جراحی، بافت های پریودنتال سالم داشتند، عمق پاکت و از دست دادن چسبندگی لثه در دیستال مولر دوم بعد از خارج کردن مولر سوم، بدون تغییر باقی می ماند. اما برای نمونه هایی که قبل از جراحی مشکل پریودنتال داشتند، اندیکاسیون جراحی مولر سوم باید به دقت بررسی شود، چرا که این افراد ریسک بالایی برای بدتر شدن عمق پاکت و از دست دادن چسبندگی لثه در دیستال مولر دوم بعد از جراحی مولر سوم داشتند. از همین رو ما نیز نمونه هایی را که از لحاظ بیماری پریودنتال سالم بودند را وارد مطالعه ی خود کردیم، چرا که وجود بیماری پریودنتال در محل، ریسک بالایی برای بدتر شدن عمق پاکت و از دست دادن چسبندگی لثه بعد از جراحی حذف مولر سوم، خواهد بود. Peng و همکاران(7)در مطالعه ی خود تخریب پریودنتال بیشتری را که شامل عمق پروبینگ بیشتر، از دست رفتن چسبندگی و تحلیل استخوان در دیستال مولرهای دوم مجاور ناحیه ی تحت جراحی، در مقایسه با گروه کنترل بود، مشاهده نمودند و بدین ترتیب جراحی دندان مولر سوم نهفته را به عنوان یکی از عوامل تخریب پریودنتال در دیستال مولر دوم،معرفی کردند. با این حال در مطالعات متعدد دیگری که صورت گرفت و نیز مطالعه ی حاضر، روند بهبود در بافت های پریودنتال مجاور مولر دوم، مشاهده شده است. مطالعه ی Carolyn و همکاران(8) و Blakey و همکاران(9) نیز کاهش عمق پاکت و سایر شاخص های پریودنتال را در دیستال مولر دوم، پس از جراحی مولر سوم، نشان دادند. یکی از علل این نتیجه گیری های متناقض، توجه صرف پژوهشگران به داده های بعد از عمل و در نظر نگرفتن سایر متغیر های احتمالی است. سن بالا(11و10) و وجود پلاک در سطح دیستال مولر دوم(13و12) از جمله فاکتورهای احتمالی مرتبط با بدتر شدن وضعیت پریودنتال دیستال مولر دوم است که نقص های پریودنتال متعددی را در دیستال مولر دوم ایجاد می کند.(15و14) با این حال Socransky و همکاران(16) نتیجه گرفتند که عامل سن در مواقعی که بهداشت دهانی خوب برقرار می باشد، می تواند در پیشرفت پریودنتیت بی اهمیت در نظر گرفته شود. نتیجه گیری جراحی دندان مولر سوم ماگزیلا اثر منفی بر روی بافت های پریودنتال دندان مولر دوم مجاورش ندارد و سلامت این دندان را به خطر نمی اندازد. تشکر و قدردانی این مقاله برگرفته از پایان نامه عمومی شماره 2713 می باشد. بدینوسیله از معاونت محترم پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی مشهد جهت پرداخت هزینه های آن تقدیر و تشکر می گردد. | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| مراجع | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
1. Peterson L. Oral and Maxillofacil Surgery. 5th ed. Tehran: Mir; 1388. P.148.
2. Kugelberg CF. Periodontal healing two and four years after impacted lower third molar.20 surgery. A comparative retrospective study. Int J Oral Maxillofac Surg 1990;19(6):341-5. 3. CE Kugelberg UA, S. Ericson, A. Hugoson, S. Kvint. Periodontal healing afterimpacted lower third molar surgeryin adolescents and adults. J Oral Maxillofac Surg 1991;20:18-24. 4. Kan KW, Liu JK, Lo EC, Corbet EF, Leung WK. Residual periodontal defects distal to the mandibular second molar 6-36 months after impacted third molarextraction. J Clin Periodontol 2002;29(11):1004-11 5. Ana Inocêncio Faria D, Mercedes Gallas-Torreira, PhD, DDS, Mónica López-Ratón, Mathematician (Maths). Mandibular Second Molar Periodontal Healing After Impacted Third Molar Extractionin Young Adults. Journal of Oral and Maxillofacial Surgery December 2012; 70(12):P. 27-32. 6. Vecsey Z, Joob-Fancsaly A. [Examination of periodontal status after removal of impacted lower wisdom teeth, a comparative analysis of two flap design]. Fogorv Sz 2012;105(1):29-19. 7. Peng KY, Tseng YC, Shen EC, Chiu SC, Fu E, Huang YW. Mandibular second molar periodontal status after third molar extraction. J Periodontol 2001;72(12):1647-51. 8. Carolyn D, George H, Blakey H. Second molar periodontal inflammatory disease after third molar removal in young advits. J Oral Maxillofac Surg 2010;68:3000-3006. 9. Blakey GH, Parker DW. Hell DJ, et al. The impact of removal of third molars on periodontal pathology. J Oral Maxillofac Surg 2000;67-245. 10. Penarocha Diago M, Galan Gil S.Vestibular bone window for the extraction of impacted lower third molars: four case reports. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2008 ; 13:E508-10. 11. Tetradis S, Carranza FA, Fazio RC, Takei HH. Radiographic aids in the diagnosis of periodontal disease. In: Newman MG, Takei HH, Klokkevold PR, Carranza FA. Carranza's clinical periodontology. 10th ed. Philadelphia: Elsevier; 2006. P: 561. 12. Leung WK, Corbet EF, Kan KW, Lo EC, Liu JK. A regimen of systematic periodontal care after removal of impacted mandibular third molars manages periodontal pockets assosiated with the mandibular second molars. J Clin Periodontal 2005;63:766-70. 13. Pons-Vicente O, Valmaseda-Castellon E, Berini-Aytes L, GayEscoda C.Effect on pocket depth and attachment level of manual versus ultrasonic scaling of lower second molars following lower third molar extraction: a randomized controlled trial. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2009;107:e11-9 14. Ash M, Coctich E, Magwarad J: A study of periodontal hazards 3rd molars. J Periodontal 1692;33:209. 15. Grondahl HG, Lekholm U. Influence of mandibular third molars on related supporting tissues.Int J Oral Surg 1973;2:137. 16. Socransky SS, Haffajee AD, Goodson JM, Lindhe J. New concepts of destructive periodontal disease. J Clin Periodontol 1984; 11(1): 21-32.
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,121 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 633 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||